spot_img
12 C
New York
Thứ Bảy, Tháng Mười 1, 2022

Tình Người Trong Cuộc Sống

TÌNH NGƯỜI TRONG CUỘC SỐNG

Thích Đạt Ma Phổ Giác

 ĐÔI LỜI TÂM SỰ

Con người là loài có hai chân, đầu đội trời chân đạp đất, có văn hóa truyền thống, có văn minh, có hiểu biết, có yêu thương, nhờ biết tâm lý nhận thức tốt và biết cách thăng hoa trong đời sống nên gọi là có tình người. Nhờ có tâm lý và biết vận dụng đi theo khunh hướng tốt đẹp thì con người lan rộng ra tấm lòng nhân ái, biết san sẻ và giúp sức quả đât. Ngược lại, vận dụng đi theo khunh hướng xấu làm tổn hại cho toàn bộ chúng sinh, nên loài người khi thấy biết sai lầm đáng tiếc thì vô cùng cực ác, hoàn toàn có thể tàn sát giết hại một cách dã man và tiêu diệt môi trường tự nhiên sự sống không thương tiếc, vì quyền lợi cho riêng mình nhất là những ông vua thời phong kiến.

tinhnguoitrongcuocsong

tinhnguoitrongcuocsong Thế gian này theo lời Phật dạy có năm loài cùng chung ở, từ loài người nhìn lên trên thì có thần A tu la và chư Thiên, là loài có phước báu hơn người. Từ loài người nhìn trở xuống thì có súc sinh, ngạ quỷ và âm ti, là loài kém phước báu hơn người. Con người và những loài súc sinh tất cả chúng ta thấy biết rõ ràng, thần A tu la và chư Thiên, ngạ quỷ và âm ti tất cả chúng ta không hề nhìn thấy trực tiếp. Năm loài cùng chung ở hay sáu đường sinh tử luân hồi, có vừa đủ trong loài người. Nhưng loài người có ưu điểm hơn năm loài kia, vì biết tâm lý nhận thức được mọi vấn đề tốt xấu đúng sai, vui buồn lẫn lộn và tiếp tục nếm trải mùi vị ngọt ngào hay đắng cay của đời sống. Chính vì thế đức Phật mới Open nơi loài người, vì loài người có đủ điều kiện kèm theo để tu thành bậc Chánh đẳng giác, năm loài còn lại không đủ năng lực tu hành thành Phật. Đạo Phật sinh ra xấp xỉ 2600 năm trải qua những cuộc thịnh suy thăng trầm của thời đại, nhưng không khi nào có ngã xuống, hận thù, tàn phá, giết hại, mà đạo Phật chỉ giúp cho con người sống có hiểu biết và yêu thương hơn, bằng tổng thể tấm lòng từ bi và trí tuệ, với niềm tin vô ngã vị tha. Đó là ưu điểm của trái đất biết vận dụng lời Phật dạy vào trong đời sống hằng ngày, nên biết cách làm chủ bản thân, không chịu ràng buộc vào đấng thần linh hay thượng đế. Do đó sống có tình người, tình nhân loại, tình chúng sinh, nên không làm tổn hại cho nhau. Trong sáu đường sinh tử luân hồi, mỗi loài đều có thực trạng và sự sống khác nhau. Loài súc sinh tất cả chúng ta thấy rất rõ loại có cánh bay lượn trên không, chúng sống thành từng đàn từng nhóm và sống sót nhờ thức ăn của vạn vật thiên nhiên đồi núi rừng cây bát ngát theo kiểu hoang dã. Nhóm thứ hai có cánh sống nhờ sự trồng trọt của loài người, phần đông mạng sống của chúng tác động ảnh hưởng theo sự tăng trưởng của trái đất. Nếu con người sống sót và tăng trưởng ngày càng đông, thì có rủi ro tiềm ẩn tàn phá những chủng loại khác và tàn phá vạn vật thiên nhiên để ship hàng cho nhân sinh. Loài sống trên mặt đất cũng vậy, có loài sống nhờ rừng núi vạn vật thiên nhiên và chúng hoàn toàn có thể ăn nuốt lẫn nhau theo kiểu, lớn hiếp nhỏ, mạnh hiếp yếu. Ngoài ra những loài súc sinh sống gần con người, chịu sự nuôi dưỡng của con người và tùy theo năng lực mà chịu sự sai khiến thao tác Giao hàng cho con người và có những loài được nuôi để cung ứng thức ăn cho trái đất. Các loài sinh vật dưới nước cũng thế đều bị con người bắt và nuôi dưỡng, cũng để làm thức ăn Giao hàng cho quả đât. Chư thiên là loài có phước báu hơn loài người, nhờ biết tu thập thiện, tu tập những tầng bậc thiền định, do đó được hưởng phước báu mọi nhu yếu thiết yếu theo ý muốn của mình nên rất khó tu. Cụ thể hóa như những người quá giàu ở trần gian này, rất là khó tu vì họ phải bộn bề đa đoan những thứ quyền lực tối cao danh vọng tài lộc nên không có thời hạn để tu hành. Đến khi phước hết vẫn bị đọa lạc trở lại như thường. Thần A tu la có phước hơn người nhưng vì nóng giận quá mức, nên hay tranh đấu dẫn đến sự hiềm khích, để gây ra cuộc chiến tranh tạo sự oan gia ân oán hận thù cho nhau. Chính cho nên vì thế, hai loài này tuy có phước hơn người, nhưng một bên tận hưởng quá vừa đủ, một bên nóng giận quá độ nên rất khó tu tập. Địa ngục quá khổ đau cùng cực không có chút tự do, chúng sinh rơi vào cảnh giới này chịu khổ triền miên không có ngày thôi dứt, chính vì vậy nên không có thời hạn quan tâm đến và quán chiếu do đó cũng không tu được. Nhìn từ góc nhìn thực tiễn tất cả chúng ta thấy có âm ti trần gian, ai phạm tội giết người thì bị xích lại nhốt vào ngục tối, nặng nhất là án tử hình, tội nhân bị án này sẽ ăn không ngon, ngủ không yên, ngày đêm cứ phập phòng thấp thỏm, không biết thần chết đến khi nào để rước mình đi, khi nghe tiếng Open là họ sợ điếng cả hồn, vì ai cũng tham sống sợ chết. Một ngày trôi qua là họ mừng một ngày, vì họ vẫn kỳ vọng được sống còn để làm lại cuộc sống. Cho đến án chung thân, án khổ sai từ một tháng cho đến hai chục năm và nhẹ nhất là hưởng án treo. Nhìn từ góc nhìn triết lý học Phật giáo tất cả chúng ta thấy vô vàn vô số âm ti khác, từ những bệnh viện phòng cấp cứu, những căn phòng nhà bếp của mỗi mái ấm gia đình, những quán nhậu, những lò sát sanh, những chợ bán thịt cá heo bò gà vịt, những loài món ăn hải sản và sau cuối là những nhà lưới bẫy đánh bắt cá. Mỗi một ngày vô số những loài bị phanh da xẻ thịt để cung ứng Giao hàng cho loài người, nhìn ở góc nhìn âm ti trần gian tất cả chúng ta hoàn toàn có thể tưởng tượng âm ti trong tâm thức mỗi người. Tâm toan tính hại người, hại vật hoặc bị phiền não chi phối đó là âm ti tâm thức. Người tu nếu đạt đến giác ngộ giải thoát thì tâm vẫn an nhiên tự tại, mặc dầu thân có bị hành hạ đau nhức chi phối. Loài ngạ quỷ là loài quỷ đói thấy thức ăn mà ăn không được bởi nghiệp tham lam, ích kỷ, bỏn sẻn chiêu cảm. Nhìn từ góc nhìn cuộc sống ta thấy ngạ quỷ cũng có trong loài người, thiếu ăn bần hàn thèm khát ham muốn quá đáng mà không được nên khổ đau bức bách. Quỷ đói không phải có trong người nghèo nàn, mà cả người phong phú vì tham vọng quá đáng, không được như ý muốn, cũng vẫn phải chịu khổ như thường. Loài súc sinh của thời kỳ cổ đại được sống tự do tự do hơn, ít bị loài người sát hại. Chúng sinh loài thú phần đông bát ngát với những núi đồi vạn vật thiên nhiên bạt ngàn xanh tươi phì nhiêu. Còn 1 số ít loài súc sinh thì tác động ảnh hưởng phước báu của loài người, con vật nào được người thương thì đời sống có phần tự do và ngược lại thì bị người giết hại. Con người khi tăng trưởng càng đông thì nhu yếu ăn để sống càng lớn, việc thuần hóa những loài vật để Giao hàng cho con người như lạc đà, lừa, ngựa, trâu, bò, để chuyên chở và cày bừa cho con người. Việc săn bắn đánh bắt cá giăng bẫy những loài thú tuy có nhưng không đáng kể và việc nuôi thú để làm thực phẩm cho con người cũng không có nhiều. Ngày nay quốc tế con người quá đông, nên nhu yếu đánh bắt cá loài vật không đủ sức cung phụng cho loài người, do đó quả đât phải tự nuôi thêm theo công nghệ tiên tiến văn minh. Ngoài ra những loài vật chịu sự ăn nuốt lẫn nhau, mạnh hiếp yếu, lớn hiếp nhỏ chúng luôn sống trong khổ đau lầm lạc. Năm loài cùng nêu, hai loài trên có phước hơn người quá sung mãn nên không có điều kiện kèm theo để tu tập, ba loài dưới thuộc đẳng cấp và sang trọng thấp hèn, nên không có văn hóa truyền thống, không có tình người. Loài người do biết tâm lý cảm nhận được sự khổ đau và niềm hạnh phúc, nên có điều kiện kèm theo tư duy quán chiếu soi sáng mọi việc bằng nhận thức sáng suốt, có học hỏi, có tu tập, có văn minh, có hiểu biết, có yêu thương, có cảm thông, có bao dung, có độ lượng, có tha thứ và cùng san sẻ cho nhau, nên loài người có đủ năng lực tu hành thành Phật. Đó là ưu điểm của loài người, năm loài kia không hề thành tựu Phật đạo, chính thế cho nên đức Phật mới giáng sinh nơi loài người. Theo lời Phật dạy trần gian này có năm loài cùng chung ở, hay là sáu đường sống chết luân hồi, có hai loài tất cả chúng ta thấy biết thuận tiện nhất, đó là quốc tế của loài người và súc sinh. Bốn loài còn lại tất cả chúng ta hoàn toàn có thể nhìn bằng trực giác hay tuệ giác của Phật mới biết rõ, nó hiện hữu ngay nơi mọi người tất cả chúng ta. Loài người từ khi còn sống hoang dã cho đến ngày ngày hôm nay đạt được tiện lợi văn minh vật chất, nhưng vẫn phải đau đầu vì cái ác luôn chiếm lợi thế bởi những học thuyết vu vơ huyền hoặc. Cùng với sự ảnh hưởng tác động của nhiều phim ảnh đã gieo rắc vào tâm tư nguyện vọng con người những tư tưởng, bạo động hận thù, tàn sát giết hại lẫn nhau. Khi xưa con người chưa văn minh văn minh, nên đa phần chịu ảnh hưởng tác động sự quản lý của thần linh thượng đế, phải gật đầu số phận đã an bài và niềm hạnh phúc hay khổ đau đều do đấng tối cao ấy sắp xếp. Một số người có thế lực và quyền cao chức trọng, họ lạm dụng thế lực ấy để bóc lột và tận hưởng cho riêng mình. Con người khi sinh ra ai cũng khát khao được tự do và niềm hạnh phúc, nhưng đa phần không biết làm cách nào để được niềm hạnh phúc chân thực. Nhiều người cho rằng niềm hạnh phúc là có cơm ăn, áo mặc, nhà tại tiện lợi. Một số người cho rằng niềm hạnh phúc là có quyền cao chức trọng. Nhiều người cho rằng niềm hạnh phúc là có nhiều gia tài và vợ đẹp con ngoan. Một số người cho rằng niềm hạnh phúc là nội tâm thanh tịnh, không còn ham muốn dục vọng và những khoái lạc trần gian. Các vị Bồ tát thì lấy niềm hạnh phúc của nhiều người làm niềm vui chính mình, nên lao vào đi vào đời thao tác không biết stress, không biết nhàm chán, để phụng sự trái đất. Làm người trong trần gian ai cũng muốn hưởng được mùi vị ngọt ngào của đời sống, vì vậy tất cả chúng ta cần phải có một hướng đi rõ ràng và trong sáng. Nếu không, dòng đời nghiệt ngã sẽ cuốn trôi toàn bộ dù đó là nhân nghĩa của một con người. Này những bạn, đời sống vốn nhiều xấu số khổ đau, nếu tất cả chúng ta hay thất chí nản lòng. Đừng tự mình hạ thấp giá trị khi so sánh với mọi người. Mỗi tất cả chúng ta là một viên gạch xây nên căn nhà tình thương, tuy rằng giá trị của mỗi viên gạch lớn nhỏ khác nhau. Chúng ta hãy nên không ngừng trau giồi học hỏi, quán chiếu cuộc sống để chuyển hóa kỹ năng và kiến thức từ sự học hỏi của trần gian, trải qua lời Phật dạy, tất cả chúng ta tu tập để phát sinh trí tuệ thấy biết đúng như thật, nên không bị phiền não khổ đau chi phối và luôn sống trong an nhàn niềm hạnh phúc. Người nhiều kỹ năng và kiến thức dễ chấp trước thấy mình là TT của thiên hà, nên sinh tâm tham muốn quá đáng, hoàn toàn có thể làm tổn hại nhiều cho trái đất. Trí tuệ thấy biết đúng như thật chân lý cuộc sống, nên lao vào ship hàng và thao tác không biết căng thẳng mệt mỏi vì quyền lợi chúng sinh, mà không tham đắm mê mờ. Trí tuệ là gia tài vô giá giúp tất cả chúng ta vượt qua cạm bẫy cuộc sống, để có thời cơ nối kết yêu thương sát cánh cùng quả đât. Mỗi một con người là quà Tặng Ngay cho đời sống, khi trái đất đến với nhau có hiểu biết và yêu dấu, thì trần gian này sẽ là thiên đường của niềm hạnh phúc. Chúng ta muốn có một nhân cách sống đạo đức tốt đẹp, thì phải học theo gương hạnh của những bậc thoát trần thượng sĩ thời xưa. Thời Phật còn tại thế, một hôm ngài đến thăm ba vị đệ tử của mình đang tu tập tại một làng quê xa xôi hẽo lánh. Được Phật thân hành đến, ba vị đệ tử cùng nhau cung kính đảnh lễ và ngồi sang một bên chờ sự chỉ dạy của ngài. Phật ân cần thăm hỏi động viên, này những đệ tử tụi con sống ở đây có được an nhàn và hòa hợp hay không ? Ba tôn giả đồng thưa, chúng con sống với nhau rất hòa hợp và niềm hạnh phúc. Phật hỏi : Các con sống như thế nào mà được an nhàn và niềm hạnh phúc. Kính bạch đức thế tôn, chúng con sở dĩ sống hòa hợp an nhàn là nhờ biết gìn giữ thọ trì giới cấm miên mật, lan rộng ra tấm lòng từ bi hỷ xả, biết khiêm cung tôn trọng lễ phép với nhau, luôn vui tươi hòa nhã, biết cảm thông và độ lượng, luôn nhẫn nhịn nhường và nhiệt tình giúp sức lẫn nhau trong mọi trường hợp. Lành thay, những con về sau rất xứng danh làm hương thơm cho đời. Đôi lời tâm sự chân thành với lòng biết ơn vô hạn, kính mong những bạn lữ gần xa hãy nhín chút thời hạn để cùng chúng tôi liên kết yêu thương, sẻ chia đời sống, trên ý thức đùm bọc giúp sức lẫn nhau. Kính ghi Phong Trần Trúc Giác


NGƯỜI VÀ VẬT

Một con người sống có đạo đức nhân cách được mọi người tôn quý và kính trọng, chưa hẳn người đó xuất thân từ một mái ấm gia đình có uy quyền thế lực, giai cấp quý tộc. Cũng không hẳn là người có nhiều học vị bằng cấp hoặc người có nhiều tiền của. Nếu người đó, đạt được những tiêu chuẩn trên mà lại không có giới hạnh đạo đức, sống thiếu tình thương, tình người trong đời sống, thì giá trị của nó cũng không thiết thực. Ngày xưa có một con sư tử và chín con chó sói cùng đi săn chung với nhau. Chúng bắt được mười con nai, sau đó đến lượt chia mồi, sư tử hỏi quan điểm đồng bọn, nên chia như thế nào cho công minh ? Một con sói mưu trí liền nói, tất cả chúng ta có mười tên, săn được mười con, vậy thì chia đều thế là bình đẳng và hài hòa và hợp lý nhất, không có gì phải bàn cãi nữa. Sói vừa dứt lời, đã bị sư tử tát cho một cái lòi cả mắt ra. Rồi sư tử quay sang hỏi cả bầy sói, vậy tất cả chúng ta nên chia như thế nào cho công minh đây ? Sói nâu thấy bạn mình mới bị lòi mắt, nên hoảng quá, dạ bẩm ngài : để hết mười con Ngài xơi từ từ ạ ! Sư tử gầm lên thật lớn, xong liền đạp cho sói một đạp lăn cù mèo, rồi nói : đồ cái thứ gian dối dua nịnh. Xong, mọi việc đâu vào đấy. Sư tử nhã nhặn nói : Này những bạn, tất cả chúng ta phải chia như thế nào cho đều vậy ? Cả bầy sói giờ đây sợ xanh cả mặt, chẳng con nào dám nhúc nhích, hó hé gì cả ! Sư tử bực quá, chỉ ngay con sói đen trong bầy, chú mày quan điểm thế nào ? Sói đen run rẩy thưa : Dạ bẩm ngài … cả đoàn tất cả chúng ta cả thảy có mười, săn được mười chú nai. Phần ngài chín nai thì bằng mười, chúng con một nai chín sói cũng bằng mười. Đó là cách chia đều và công bình số một, dạ bẩm thưa Ngài. Sư tử nhà ta ra chiều đắc ý lắm, được, chú sói đen mưu trí lắm đấy, ta sẽ ban thưởng sau. Ta từ trước tới nay không muốn làm người mạnh hiếp kẻ thế cô, ta căm thù sự bất công và gian dối dua nịnh. Sói đen cung kính thưa : Dạ, kính bẩm ngài, con từ lâu nay dốt đặc, nhờ chứng nghiệm thực tiễn của hai bạn con vừa qua, nên mới có chút sáng tạo độc đáo đấy thôi. Sư tử nhà ta hảnh diện lắm lớn tiếng nói, này lũ sói nhà ngươi hãy ngoái lỗ tai lớn ra mà nghe và bắt chước khôn ngoan như chú sói đen kia đấy nhé. Cả bầy sói đồng thanh, dạ, dạ, xin nghe. Câu chuyện ngụ ngôn trên đã cho tất cả chúng ta thấy, sự ranh mãnh xảo quyệt của sư tử là đại diện thay mặt cho con người không đạo đức. Bầy sói là tượng trưng cho loài vật hay kẻ dưới quyền. Người và vật cũng đồng nghĩa là một chúng sinh, nhưng con vật mặc dầu có thú tính ăn nuốt lẫn nhau, nhưng chúng chỉ sát hại con mồi khi đói khát, khi no đủ chúng không cần chăm sóc đến miếng mồi ngon nữa. Loài người là một chúng sinh hạng sang nhờ có nhận thức tâm lý, biết phân biệt phải quấy tốt xấu, nếu biết đi theo chiều hướng thượng thì xả bỏ sự vị kỷ của cá thể, để góp phần quyền lợi thiết thực cho trái đất. Ngược lại thì tinh ranh ma mãnh, mưu mô xảo quyệt, cướp của lường gạt công khai minh bạch, lại còn ngông nghênh ăn trên ngồi trước, nói rằng công minh, liêm chính chí công vô tư. Đó là bài học kinh nghiệm đau thương buồn tủi cho kiếp con người tất cả chúng ta, khi ai đó nhân danh thượng đế có quyền ban phước giáng họa. Đôi khi chính ta cũng muốn như vậy, khi bản ngã đã phình to. Con người thường tham muốn quá đáng, nên đã dùng đủ mọi hình thức để mưu cầu lợi ích về cho riêng mình. Khi có quyền cao chức trọng, thì chẳng từ bỏ một mưu sâu kế độc nào, miễn làm thế nào lợi cho mình là được rồi, chẳng cần chăm sóc điếm xỉa đến ai. Trong khi đó loài vật, không gian hùng như vậy, chúng vì bất đắc dĩ bảo vệ mạng sống nên phải sát hại đối phương. Khi đã vừa đủ rồi chúng không màng đến miếng mồi nữa. Con người thì quá hung tàn, một khi đã ác rồi thì cùng hung cực ác. Man rợ, dã man đến tận cùng. Một ông vua rất lâu rồi vì ca tụng là con trời, nên đã đặt ra những lao lý khắc nghiệt để bảo vệ giòng dõi của mình. Nên có những luật chu di ba họ, bẩy họ, chín họ, theo kiểu diệt cỏ phải diệt tận gốc. Gã sư tử kia là đại diện thay mặt cho con người vị kỷ đó, mồm mép ba hoa khi nào cũng muốn chứng tỏ rằng mình là con người đạo đức hùng vĩ. Thường thì con người có những cái thấy lầm hiểu bậy, mặc dầu biết như vậy nhưng ta vẫn một bề cố chấp để bảo vệ sĩ diện bản ngã cho mình. Miệng thì tuyên truyền hô hào dân chủ, lôi kéo mọi người bình đẳng góp phần quan điểm để thiết kế xây dựng tăng trưởng mở mang. Nhưng, chú sói tiên phong vừa mở miệng bình đẳng công minh, thì đã nhận chiếu chỉ án khổ sai chung thân. Kế đến chú sói nâu, vừa mở miệng, chúng em nhường hết để cho anh xơi, thì được lệnh lưu đày biệt xứ. Thế thì còn chú sói nào dám can đảm và mạnh mẽ góp ý nữa đâu ? Cả bọn đều ngậm bù hòn làm thinh, trước sự bất công áp bức của sư tử. Đến lượt, con sói đen được chỉ định quan điểm, tổng thể bọn sói đều thấp thỏm quay mặt về nó, để chờ đón … hiệu quả đau thương như hai chú sói trên. Dạ bẩm Ngài, theo con nghĩ chia hai là đều nhất, Ngài là một cộng với chín nai thì bằng mười. Chúng con, chín sói cộng với một nai cũng bằng mười. Như thế là quá công minh, bình đẳng, dạ kính bẩm Ngài. Một tràng pháo tay vang dội, hoan hô hay quá chú sói đen mưu trí đáo để. Lúc này sư tử nhà ta càng vênh vang tự đắc, phải như sói đen mới đáng mặt là kẻ mưu trí sành sỏi. Được rồi ta sẽ ban thưởng hậu hỷ cho ngươi sau. Chú mầy học phương pháp chia chát này ở đâu vậy, sau từ xưa đến giờ trong sách vở chưa từng ghi lại. Dạ, bẩm ngài con vừa học được từ hai bạn sói trước mắt đó. Sư tử nghe nói vậy liền cười ha hả, ra chiều thú vị lắm, rồi dõng dạc công bố này lũ sói nhà ngươi hãy học cách khôn ngoan như sói đen đấy nhá ! Cả bọn đồng thanh dạ. Chúng sinh vì một niệm bất giác nên bị gió nghiệp cuốn trôi, từ một bản tâm thông thường trong sáng vô ngã vị tha, tất cả chúng ta kết thành ngã si, ngã ái, ngã chấp rồi khoát lên nó ý niệm sống lý tưởng và cố chấp thành kiến để Giao hàng cho cái tôi này, mà con người trở nên hung tàn gian ác. Con người là một chúng sinh hạng sang có nhận thức và hiểu biết, do biết quán chiếu tìm tòi, nên hoàn toàn có thể dời núi lấp sông, vá trời lấp biển. Con người hoàn toàn có thể tạo nên những tiện lợi vật chất để mưu cầu tận hưởng cho riêng mình, nên bằng mọi cách vơ vét gồm thâu bành trướng thiên hạ để nắm quyền quản lý, nhằm mục đích hưởng lộc tối cao. Cái gã sư tử đó ra vẻ dân chủ, bình đẳng lắm, nhưng thực ra chỉ là hạng lừa đội lốt sư tử. Nào là văn minh dân chủ công bằng tự do, nào là …. vì quyền lợi của quả đât, hứa hẹn đủ thứ, để rồi trở thành con ma nhà họ hứa. Ai biết cách tâng bốc chạy lòn phía sau thì sự nghiệp sự nghiệp lên như diều gặp gió. Ai thành tâm nói lên thực sự thì lảnh án khổ sai biệt xứ. Cuộc đời khi nào cũng bị phủ lên lớp áo màu xanh, kỳ vọng thay đổi, tăng trưởng mở mang, nhưng chỉ trên danh nghĩa suông, chỉ quyền lợi cho một số ít người. Chúng ta phải làm thế nào để trở thành người có đức hạnh ? Muốn trở thành người có đức hạnh không phải đơn thuần và thuận tiện, nó yên cầu người ấy so với bản thân, phải luôn biết xét nét nhìn kỹ lại chính mình để thấy được những lỗi li ti nhất mà tìm cách khắc phục, chuyển hóa chúng. Người có đức hạnh phải biết làm chủ bản thân qua những cảm thọ xúc chạm, để thấy biết rõ ràng thực sự nơi thân này. Biết cảm thông bao dung và độ lượng tha thứ, cho những ai đã từng làm cho mình đau khổ tột cùng. Luôn sống vì quyền lợi chung lấy niềm vui thiên hạ làm niềm vui chính mình, ai sống được như vậy là người đức hạnh, đạo đức và đang đi trên con đường giác ngộ. Và tất cả chúng ta nên học hạnh lắng nghe của Bồ tát Quán Thế Âm, sẵn sàng chuẩn bị chia vui sớt khổ vì quyền lợi tha nhân, ai sống được như vậy là người có đức hạnh.

QUYỀN LỰC VÀ ĐỊA VỊ

Ngày xưa con người cảm thấy nhỏ bé với bầu ngoài hành tinh bát ngát này, nên đa phần đặt niềm tin vào một đấng tối cao có năng lực ban phước giáng họa. Từ đó, những ông vua phong kiến tận dụng quyền lực trên chế tác ra pháp luật duy nhất bắt buộc mọi người phải noi theo, dưới danh nghĩa là thiên tử con trời do thượng đế an bài sắp xếp, quốc gia và con người đều thuộc quyền sở hữu của vua. Tất cả mọi người đều phải trung thành với chủ tuyệt đối theo sự sắp xếp của nhà vua. Vua muốn phong quan tiến chức cho ai thì phong, muốn giết ai thì giết kẻ dưới không có quyền khiếu nại, nếu vua bảo chết mà không chịu nghe gọi là bất trung, với một quyền lực tối cao như vậy ông vua được hưởng tổng thể mọi nhu yếu thiết yếu theo sự kính trọng tột cùng của mọi người. Làm vua quả thật không đơn thuần tí nào, vì người đó nhiều đời đã từng ship hàng và góp phần cho quả đât quá nhiều, nên ngày này mới được hưởng phước làm vua. Luật pháp thời này mang tính cách duy nhất theo thể chế cha truyền con nối nên trần gian có câu : “ con vua thì được làm vua, con sãi ở chùa thì quét lá đa ” nếu gặp ông vua hôn quân mê muội thì dân chúng khổ sở lầm than. Quyền lực thời phong kiến, ông vua được xem là con trời đại diện thay mặt cho thượng đế an bài sắp xếp và cả quốc gia con người thuộc quyền sở hữu của vua. Ở thời đại cổ xưa con người rất tin cậy vào đấng thần linh thượng đế mà không dám chống trái sợ thần linh khó chịu trừng phạt. Ngày nay con người văn minh tân tiến vượt bực, nên thấy chính sách phong kiến quân chủ duy nhất không còn tương thích với thời khoa học tân tiến, do đó đã biến hóa chính sách quyền lực tối cao thành dân chủ nhiều đảng, để cùng cạnh tranh đối đầu thao tác ship hàng góp phần quyền lợi cho xã hội, được dân bầu từng nhiệm kỳ một. Nếu vị chỉ huy nào có năng lực làm quyền lợi cho quốc gia nhiều, thì được bầu thêm một nhiệm kỳ mới. Nhưng tối đa chỉ hai nhiệm kỳ rồi nhường chỗ cho người khác, nên thực trạng tham nhũng lạm phát kinh tế của công rất ít khi xảy ra. Cơ chế dân chủ hay ở chỗ nếu mình nắm ghế quyền lực tối cao mà không đủ năng lực để giúp ích mọi người thì tự xin từ chức, hoặc nếu lạm dụng quyền hạn tham nhũng thì có ban hành pháp truy tố đem lại công minh cho xã hội. Lần bước theo thời hạn trên đà văn minh của nhân loại thể chế phong kiến quân chủ, theo mạng lưới hệ thống cha truyền con nối, từ từ nhường lại cho thể chế phong kiến cấp tiến. Theo lời Phật dạy : Thế gian này năm loài cùng chung ở hay là sáu đường luân hồi, nhưng con người là một chúng sinh hạng sang nhờ có tâm lý nhận thức phân biệt đúng sai, nếu biết vận dụng đi theo chiều tốt đẹp thì không ai bằng và ngược lại thì vô cùng cực ác. Lịch sử quả đât đã chứng tỏ cho tất cả chúng ta thấy rõ điều đó. Chỉ có con người tâm linh mới đủ năng lực, giúp quả đât vượt qua rào cản của si mê và tội lỗi, nhờ có hiểu biết và thương mến trong bình đẳng. Ai làm người cũng phải biết thao thức và trăn trở, hãy lan rộng ra tấm lòng ra để cùng nhau liên kết yêu thương, sẻ chia đời sống. Đời sống con người luôn song hành hai phần thân và tâm, tức thể xác và ý thức. Nhưng hầu hết tất cả chúng ta chỉ chú trọng về phần vật chất cho thân rất nhiều, mà quên lãng đi yếu tố tình thần, tuy sống trong phong phú tiện lợi mà nghèo nàn phần tâm linh nên thường tuyệt vọng khổ đau. Lại có một hạng người tuy giàu có dư dã, nhưng lại sống khổ sở hơn người nghèo vì họ chẳng dám ăn dám xài, nói chi đem ra trợ giúp cho người khác. Họ sống trong tham lam ích kỷ, lao tâm nhọc sức để tích chứa cho riêng mình. Muốn cho xã hội được tăng trưởng vững mạnh và vĩnh viễn, con người cần phải làm giàu tri thức và đạo đức. Tri thức giúp tăng trưởng xã hội, đạo đức giúp con người sống có hiểu biết và yêu thương hơn. Tri thức và đạo đức như đôi cánh chim tung bay khắp cả khung trời to lớn, để bồi đắp cho nhau sống có tình người. Thiếu tri thức thì không làm được gì, có tri thức mà không có đạo đức thì thuận tiện bị tha hóa xấu đi làm thiệt hại cho nhau. Con người là gia chủ của bao điều họa phúc, xấu số hay khổ đau là do chính mình quyết định hành động. Chúng ta hãy vì tình thương của trái đất mà cùng san sẻ cho nhau, vì con người hơn hẳn loài vật là có hiểu biết, nên tất cả chúng ta cùng nhau chia vui sớt khổ để thiết lập tình thương theo nhịp cầu tương thân tương ái trong đời sống.

CẢM XÚC TRONG TÌNH NGƯỜI

Sống ở đời ai cũng cần có tình cảm hay nói cho đúng là tình người trong đời sống. Tình cảm là năng lực nhận ra những cảm xúc qua sự tiếp xúc của sáu giác quan như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Con người là một chúng hữu tình, vì có tình nên phát sinh ra hai yếu tố ưa và ghét. Khi gặp cảm thọ dễ chịu và thoải mái thì sinh ra ưa thích luyến ái muốn được lâu dài hơn nên bám giữ nuối tiếc, khi gặp cảm thọ không dễ chịu thì tỏ thái độ không hài lòng, bực tức rồi phát sinh phiền muộn khổ đau. Tình cảm con người được biểu lộ qua tâm ý xúc cảm ưa thì thương mến thú vị, lo ngại phiền muộn và ganh tỵ, ghét thì sinh ra giận hờn, tức tối, khinh bỉ coi thường và tìm cách trả thù. Có một loại tình cảm mà từ xưa cho đến nay quả đât khi nào cũng ca tụng, đó là tình yêu nam nữ. Khi yêu nhau ta hay thầm thương trộm nhớ ấp ủ tâm tư nguyện vọng, muốn chiếm hữu cho riêng mình nên từ đó sinh ra ích kỷ, nhỏ mọn hẹp hòi. Cảm xúc là một trạng thái phản ứng ý thức do bị kích động bởi hai trạng thái yêu thương và ghét bỏ, do đó chúng mang tính tích cực hoặc xấu đi. Thường những xúc cảm tích cực đem đến cho người ta vui tươi niềm hạnh phúc. Cảm xúc xấu đi làm cho người ta đau khổ, buồn rầu, tức giận, ghét bỏ, sợ hãi không an tâm, tuyệt vọng và đau đớn. Nếu tất cả chúng ta một bề cứ chấp trước bám víu, ôm mãi vào lòng cảm hứng xấu quá nhiều, lâu ngày sẽ dẫn đến thực trạng rối loạn xúc cảm hoàn toàn có thể gây ra nhiều chứng bệnh hiểm nghèo trong khung hình. Như bệnh thần kinh, huyết áp cao, viêm khớp và ung thư bao tử. Chúng tôi có duyên lành hàng tháng đến Trung tâm bảo trợ xã hội Chánh Phú Hòa tỉnh Tỉnh Bình Dương để cùng tâm tình và san sẻ với bà con niềm tin sống có hiểu biết và yêu dấu. Và cứ ba tháng một lần chúng tôi đến Trung tâm tinh thần Tân Định Huyện Tân Uyên Tỉnh Tỉnh Bình Dương nơi đây gần 1200 người bệnh tinh thần từ nhẹ cho tới nặng. Nguyên nhân chính dẫn đến bệnh hoạn như vậy từ nghiệp nhân si mê đưa vào khung hình những chất kích thích, hoặc mua và bán những chất đó cho mọi người. Ngoài những yếu tố trên, còn có những yếu tố phụ là chất chứa cảm hứng xấu quá nhiều trong lòng nên gây rối loạn dẫn đến bệnh hoạn. Muốn hóa giải những xúc cảm xấu đó tất cả chúng ta cần có tình yêu thương chân chánh, cần có tình người với nhau, là vật liệu sống để giúp cho con người vượt qua cạm bẫy cuộc sống, mà cảm thông tha thứ và sẵn sàng chuẩn bị san sẻ cho nhau. Cuộc sống nếu không có yêu thương thì sống để làm gì, nhưng yêu thương không đúng cách, đúng chỗ, đúng thời, dễ trở nên sầu bi khổ não. Trong mối quan hệ mật thiết với nhau ai cũng muốn được yêu thương, đó là vật liệu sống thiết yếu cho con người, nhưng khi thương ai, tất cả chúng ta chỉ muốn chiếm hữu cho riêng mình. Đã làm người ai cũng cần có tình yêu thương chân chánh, nhưng hầu hết tất cả chúng ta yêu thương trong sự ích kỷ hẹp hòi, nên dễ dẫn đến si mê chấp ngã mà sinh ra ghét bỏ giận hờn. Khi tham muốn thú vị một cái gì mà không được thỏa mãn nhu cầu, thì sinh ra thèm khát. Như tất cả chúng ta ham muốn khoái lạc với người khác phái, nhưng không có đủ điều kiện kèm theo để tác thành, ta ôm ấp thèm khát mãi cho đến khi không làm chủ bản thân được nữa, ta thuận tiện cuồng si hành vi trong mê muội. Cái gì bị không cho lâu ngày, nhưng nó lại là nhu yếu thiết yếu trong đời sống dễ mê hoặc con người ta thèm khát lạ lùng và nếu tất cả chúng ta không biết cách hóa giải, sau cuối phá rào làm bậy. Thế giới loài người tất cả chúng ta cứ loanh quanh lẫn quẩn trong tình cảm thương mến và ghét bỏ, tạo ra xúc cảm vui buồn tốt xấu lẫn lộn. Nhất là những em trai tuổi từ 15 đến 18 trong tiến trình chuyển biến tâm sinh lý, để trở thành một người lớn. Lúc này những em dễ dẫn đến thực trạng thủ dâm bởi cảm thọ khoái lạc, nếu không biết điều hòa chừng mực sẽ tạo ra xúc cảm ghiền, do đó dễ dẫn đến làm bậy bạ. Nhiều em vì không đè nén được xúc cảm nên thủ dâm quá độ, đến khi lập mái ấm gia đình bị số lượng giới hạn trong hoạt động và sinh hoạt tình dục, làm cho người một nửa yêu thương dễ bị hụt hẳn chới với trong quan hệ chăn gối ái ân. Trong tình cảm thường phát sinh ra hai trạng trái, cảm thọ và xúc cảm. Vậy cảm thọ và xúc cảm khác nhau thế nào ? Khi nghe một vị pháp sư chuyện trò về phương pháp chuyển hóa và làm mới lại chính mình, ta cảm thấy nhẹ nhàng tự do như trúc gánh nặng trên vai, đó là một cảm thọ. Nhưng khi hiểu được như vậy, ta bổng dưng dâng trào nước mắt hai hàng lệ rơi bởi sự xúc động can đảm và mạnh mẽ. Cảm xúc là trạng thái biến dạng rung động mãnh liệt của cảm thọ, được phát ra từ tình cảm của một con người. Và trong cảm hứng cũng có hai loại tốt và xấu. Xấu thì bi quan chán nản, mặc cảm tội lỗi, hờn giận bất mãn, lo ngại sợ hãi, ganh tị tật đố, thèm khát, kiêu ngạo và phá bỏ. Tốt thì mừng vui, thương mến yêu thích, nhiệt tình cởi mở, vui tươi hoan hỷ. Những loại xúc cảm xấu làm cho ta tức bực không dễ chịu trong người và bộc phát ra bên ngoài, như khi giận ai thì mặt đỏ bừng lên trong rất dữ tợn, khi ta sợ hãi hay không an tâm một điều gì đó thì mặt mày tái mét và khi ta phiền muộn khổ đau thì dáng điệu ủ rủ tiều tụy như người khóc đưa ma mẹ. Mặc cảm tội lỗi về quá khứ năm xưa, ta lỡ làm điều sai quấy rồi ăn năn hối hận hoài mà không tháo gỡ được, lâu ngày trở thành nội kết để ta ôm mãi mối tơ lòng. Khi ta tức giận hay ghét bỏ một người nào mà không có thời cơ trả thù được, cái giận nó cứ âm ỉ sôi sục mãi trong lòng ta lâu ngày, để rồi biến thành nội kết làm cho ta đau khổ tột cùng. Khi đã trở thành nội kết rồi, thì dù có trải qua mười năm hoặc hai mươi năm đi nữa, ta vẫn luôn bị nó dằn dặt mãi nên ôm vào nỗi khổ niềm đau, cho đến khi gần tắt thở lìa đời mà tâm niệm chấp trước vẫn cứ sôi sục mãi trong lòng.

 ÔM LUÔN NỘI KẾT VÀO LÒNG

Chúng tôi đã từng biết và mắt thấy tai nghe về một mái ấm gia đình nọ, người cha này có một đứa con gái vì si mê tình ái nên bỏ nhà theo trai. Giận quá, nên ông ta cứ ôm ấp mãi nội kết vào lòng mà không tha thứ cho đứa con gái ấy, vì sĩ diện làm cha, ông cấm tuyệt không cho cô ta về nhà. Đến khi ông lên cơn bệnh nặng sắp chết, vậy mà ông ta còn dặn kỹ bà vợ nếu tôi có chết cũng không cho con Thắm về để tang, nói xong ông tắt thở. Nhưng mẹ cô ta thương con nên gọi về để tang cha, đứa con gái xuất hiện trước linh cửu của cha mình đốt nén tâm hương mong cha tha thứ cảm thông cho lỗi lầm năm xưa, vì con trẻ còn quá dại khờ. Người cha đó mặc dầu đã chết, nhưng thần thức vẫn tức tối bảo thủ nỗi oán giận đứa con mình do đó ôm luôn nội kết phiền muộn khổ đau, mà ra đi không được. Đương lúc con cháu trong mái ấm gia đình khóc thương cha, thì bổng dưng một mùi xú uế hôi thúi xông lên nực nồng không dễ chịu làm cho cả nhà thiếu điều sống dở, chết dở vì cái mùi ấy. Mặc dù được những nhà họ đạo đến để tìm cách bít lấp chỗ xì đó, nhưng không hiệu suất cao khiến không khí tang chế trong mái ấm gia đình trở nên ảm đạm hơn. Không ai dám tới để phúng điếu, cùng san sẻ với mái ấm gia đình vì cái mùi xú uế ấy. Đây là một câu truyện có thật trong cuộc sống, chính bản thân chúng tôi khi xưa đã từng ăn nhậu chung với ông ta. Ông ta thường trách móc về đứa con gái của mình trong lúc đang nhậu với chúng tôi, chính vì ông không cảm thông và tha thứ cho đứa con, nên ôm luôn cảm hứng phiền muộn vào lòng mãi mãi. Từ cảm hứng giận dỗi ông chấp trước bám vào đó lâu ngày trở thành nội kết, nó cứ sôi sục âm ỉ bên trong tạo ra vết thương lòng khó phai, do đó đến khi chết rồi mà ông vẫn cứ ôm giữ mãi, do đó không siêu được. Lúc còn sống ông ta thường nói với bà vợ rằng, nếu sau này tôi có chết bà đừng cho con Thắm về để tang tôi, vì nó không phải là con của tôi, nếu bà không nghe lời, tôi sẽ xì cho cả nhà hôi thối mà coi. Con người ta do bám víu chấp trước vào cái thấy nghe của mình, nếu ai làm khác đi thì không được, đứa con gái vì chút si mê tình ái do tuổi trẻ bồng bột, mà bị người cha không nhìn nhận là con của mình. Ai trong cuộc sống không một lần lầm lỗi hay vấp ngã, có ai muốn thế khi nào đâu, bậc làm cha mẹ hãy nên sáng suốt bao dung, biết thương tưởng con cháu còn nhỏ dại. Người cha đó vì sĩ diện với mọi người, nên ôm hận vào lòng đến khi chết vẫn mang theo, quả thật ý thức con người thật là ghê gớm. Một ý niệm phiền muộn khởi lên nếu ta cứ ôm ấp mãi để rồi lâu ngày trở thành nội kết, thì tâm niệm đó cứ theo ta suốt đời suốt kiếp, nên quốc tế này sở dĩ cuộc chiến tranh binh đao tàn sát giết hại lẫn nhau không có ngày thôi dứt, cũng chỉ vì ôm nội kết oan khiên vào lòng mà không buông xả được. Chúng ta tu là để chuyển hóa những xúc cảm xấu, không cho chúng biến thành nội kết, nếu ta cứ để những tâm niệm ích kỷ thù hằn trong lòng này, thử hỏi làm thế nào không có án mạng xảy ra. Con người luôn sống trong cái vòng lẫn quẩn từ sự chấp ngã dẫn đến muốn chiếm hữu cho riêng mình, từ đó sinh ra bao điều tội lỗi do tâm chấp trước bám víu vào cái ta ích kỷ này. Mỗi một con người đều có thói quen và ý niệm khác nhau tùy theo sự huân tập trong quá khứ hoặc hiện tại, nên không ai giống ai. Nếu ta cứ chấp trước bám vào đó bắt buộc mọi người phải giống mình, thì thật là một tai hại, nếu ai làm khác đi thì ta không bằng lòng và ôm vào một khối phiền muộn khổ đau, để mỗi ngày chúng hành hạ dằn dặt ta mãi. Nói tóm lại, khi ưa thích thì sinh luyến ái muốn bảo vệ cho riêng mình nên tư tưởng chiếm hữu phát sinh và ta muốn nó mãi là của mình, ai chạm đến thì không được. Khi ghét thì bao nhiêu oan khiên hận thù ôm mãi vào lòng, để rồi tất cả chúng ta tự tạo cho mình gánh lấy khổ đau, nó giết chết ta theo thời hạn. Khi giận ai thì ta muốn trả thù, khi ghét ai thì ta muốn phá bỏ hai tâm niệm này làm cho ta sống trong hiềm hận khổ đau. Ai khéo tu thì tìm cách chuyển hóa chúng, đừng để nó âm ỉ sôi sục mãi trong lòng, nếu ta tiếp tục quán chiếu từng tâm niệm trong tỉnh giác, ta sẽ cảm nhận được sự bình an niềm hạnh phúc ngay tại đây và giờ đây. CHA MẸ LÀ THẦY GIÁO ĐẦU TIÊN Gia đình là tổ ấm làm ra vật liệu đời sống, nếu cha mẹ biết chăm sóc lo ngại cho con cháu đúng mức. Thường con cháu bị hư hỏng là do nó ỷ lại sự nghiệp của cha mẹ và con cưng là con hư. Thật ra chẳng có ai lo ngại cho ta hết cuộc sống này, dù cha mẹ có nuông chiều cách mấy đi, đến một lúc nào đó ta cũng phải đi bằng đôi chân của mình, vì có cha mẹ nào sống đời với ta đâu ? Xưa, có hai vợ chồng tiều phu già với đứa con trai duy nhất, nên được mẹ cưng chiều quá đáng. Bà ta vì sợ con mình cực khổ, nên không cho nó làm gì động đến móng tay. Biết mình sẽ không còn sống được bao lâu nữa, nên ông già bí hiểm cất giấu số tiền tích góp bấy lâu nay một nơi kín kẽ. Và di chúc lại cho con rành rẽ, nếu cậu ta làm được đồng xu tiền tiên phong chính bằng mồ hôi công sức của con người của mình. Chàng người trẻ tuổi rất muốn được lấy số tiền đó, nhưng lại không đồng ý lời ý kiến đề nghị của cha. Mẹ cậu ta vì thương con, nên đã lén bán đi 1 số ít tư trang của bà đem đưa cho con trai. Xưa nay tất cả chúng ta thường nghe nói con hư tại mẹ, cháu hư tại bà, quả thực là khá đúng mực. Bà mẹ đó vì cưng chiều con quá đáng, nên cậu ta suốt ngày ngồi không tận hưởng, để cha mẹ già còng sống lưng ra mà làm nuôi con. May nhờ có người cha kiên cường, mới giúp được đứa con biến hóa nhận thức và hành vi tốt đẹp về sau này. Xưa nay cậu ta quen thói ăn không ngồi rồi, nên khi cầm số tiền độc nhất của mẹ. Cậu ta cà rê dê ngỗng đi dạo từ tốn cho qua ngày tháng, đến khi gần hết số tiền chỉ còn vài đồng lẻ. Cậu ta mới trở lại nhà đưa cho cha rồi nói dối rằng, đó là công sức của con người của con làm mấy ngày ngày hôm nay. Ông già tiều phu dửng dưng lãnh đạm, cầm số tiền đó quăng hết xuống ao. Đứa con trai thì vẫn tỉnh bơ như không có chuyện gì xảy ra, bà mẹ nhìn thấy liền ôm mặt khóc vì tiếc của. Người cha nhắc lại lời di chúc bắt đầu và đuổi đứa con ra khỏi nhà liền lập tức. Cậu con trai liên tục ra đi phương xa kiếm miếng ăn, mà trong người không có một đồng. Cơn đói khát mở màn hoành hành, chàng đành phải năn nĩ người ta để làm thuê làm mướn miễn sao có chén cơm sống qua ngày. Đồng tiền cậu làm được trong một ngày, ẩm thực ăn uống kham khổ nhín nhúc bớt lắm mới dư được chút ít. Sau một thời hạn làm lụng khó khăn vất vả, tích góp được ít tiền chàng mới quay trở lại thăm cha mẹ. Cũng như lần trước, người cha cầm số tiền rất ít của con quăng hết xuống ao. Đứa con giờ đây có khác ngày trước, cậu ta xót xa thương tiếc tiền mình làm ra, nên nhảy ùm xuống ao, xít chút nữa là mất mạng vì không biết lội. Trong khi đối lập với cái chết gần kề, người con giờ đây mới kính trọng và hiểu được tấm lòng của cha mình nhiều hơn. Đứa con tỏ ra ăn năn hối hận trong lòng, nên mới quỳ xuống lạy tạ xin cha hãy tha thứ lỗi lầm cho con, con trẻ dại khờ không biết công sinh thành dưỡng dục mang nặng đẻ đau, làm lụng khó khăn vất vả nhọc nhằn mới nuôi con khôn lớn đến ngày này. Người cha lúc này mới thật sự yên tâm và từ đó ông trao hết gia tài cho con. Đứa con giờ đây mới có nhận thức chính chắn về nghĩa vụ và trách nhiệm và bổn phận, của một con người so với mái ấm gia đình và xã hội.

SAI LẦM ĐÁNG TIẾC

Tôi và cậu con trai trong câu truyện đồng thói quen ỷ lại vào cha mẹ, vào người khác. Cậu con trai đó, nhờ sự giáo dục nghiêm khắc của người cha, mà sau này trở thành một nhà doanh nghiệp ăn nên làm ra. Bây giờ người ấy luôn xuất hiện trên từng cây số, để ủng hộ và trợ giúp những mãnh đời xấu số. Còn tôi giờ đây, tuy được xuất gia tu hành trên cầu thành Phật, dưới cứu độ chúng sinh. Nhưng tôi chẳng khác nào cậu con trai năm xưa, chỉ biết tham cầu lợi dưỡng cung kính, cúng dường. Thậm chí khi mái ấm gia đình Phật tử có duyên sự thiết yếu, nhờ chư Tăng tụng niệm bái sám. Nếu lỡ mái ấm gia đình nào nghèo không có cúng dường bao thư, thì trong lòng cảm thấy không vui, sau này nghe nói đến Phật tử đó thì tôi tìm cách lánh xa. Còn mái ấm gia đình nào cúng dường hậu hỷ thì bản thân tôi tìm cách thân cận khen ngợi tâng bốc, để được lòng thí chủ. Và tôi tiếp khách Phật tử cũng lại như vậy, ai có tiền bao thư thì tôi tiếp đãi trang trọng như nhà riêng của mình, bất kể là làm ảnh hưởng tác động chư Tăng đang sống chung với mình, miễn mình có tiền nhiều là được rồi. Chính vì thế sau này những Phật tử đó coi thường quý thầy, mới đầu họ đến vì Tam bảo, sau này họ đến vì tình cảm riêng tư làm gây xáo tộn Tăng chúng và ở đầu cuối dẫn đến thực trạng, thầy đó là thầy của tôi, thầy kia là thầy bá vơ vất vưỡng. Tôi tự cảm thấy xấu hổ và hối hận làm thế nào, tôi tu vì để được lợi dưỡng cho riêng mình và muốn người khác phải tôn sùng mình, vì ta là thầy thiên hạ mà. Quả thật tôi không xứng danh làm con nhà thích tử chút nào, ở ngoài đời quả đât vì không hiểu biết chân lý sống làm người, nên mới đua chen giành giựt giết hại lẫn nhau. Còn tôi được thấm nhuần Phật pháp sau thời hạn trượt dài trong đam mê tội lỗi, được Phật pháp cứu vớt. Ấy thế mà vẫn chứng nào tật nấy, tuy giờ đây chứng tật có khác hơn so với lúc trước, nhưng so với tôi đó là con người tham lam ích kỷ đội lốt con lừa sư tử. Hôm nay nhân kể câu truyện cậu con trai chỉ biết sống bám vào cha mẹ, chưa từng làm ra đồng xu tiền chính bằng mồ hôi nước mắt của mình, nên không biết trân trọng quý kính giá trị của nó. Tôi xưa kia đã hơn nữa đời lầm lỡ vì ý niệm ấy, cho đến lúc được vào Thiền viện tu hành rồi bản ngã càng phình to hơn, vì nghĩ rằng mình là thầy thiên hạ. Cho đến giờ đây tôi chỉ hiểu biết suông, lý giải suông, nên nhiều khi đối lập với cuộc sống, nửa gió bát phong cũng không qua nổi, huống gì là tám gió thổi chẳng động. Tuy nhiên hiểu được, biết được còn hơn, vì mình còn thấy được lỗi lầm, đã thấy được lỗi lầm thì còn có thời cơ ăn năn sám hối, biết mình còn khiếm khuyết nhiều nên cố gắng nỗ lực kiên trì sửa sai, nhằm mục đích chuyển hóa ba nghiệp tham sân si để vươn lên, vượt qua cạm bẫy cuộc sống. Nhờ vậy không bị chết chìm trong hang quỷ vô minh. Nói đến đây, tôi mới nhớ lại một bài kinh mà ngài A Nan vướng mắc hỏi Phật về một điềm chiêm bao kỳ lạ ! Điềm ấy như sau : Có một cõi đó, chư Tăng toàn sống và thao tác dưới hầm, còn những người cư sĩ mặc tình từ tốn đi lại tự do phía trên, không bị sự số lượng giới hạn ngăn cách nào. Thông thường chư Tăng tu học là nhờ sự hộ trì cúng dường của Phật tử, nếu quý thầy thọ dụng của đàn na tín thí mà không chịu học hỏi tu hành làm quyền lợi cho tha nhân, thì sẽ chịu nhân nào quả nấy tùy theo mức độ nặng nhẹ. Phật dạy, nhân quả rất công minh và bình đẳng, không thiên vị một ai. Làm tốt được hưởng phước, làm ác chịu khổ đau. Nếu ai có duyên thể nghiệm lời nói trên, chắc như đinh phải ưu tư trăn trở về sự tu hành của mình có xứng danh làm bậc mô phạm, để giúp mọi người chuyển hóa những nỗi khổ niềm đau, thành an vui niềm hạnh phúc hay không. Hay là tất cả chúng ta nghĩ rằng mình là ông thầy, luôn bắt buộc mọi người phải tôn trọng cung kính ta. Như ông già tiều phu kia, khéo biết dạy đứa con trên một cách thật tài tình, nếu không phải vậy con người ta dù có sống đến một trăm tuổi, cũng chỉ làm thiệt hại cho bản thân, mái ấm gia đình và xã hội. Và suôn sẻ hơn, tất cả chúng ta lúc nào cũng có tính biết sáng suốt ngay nơi thân vật chất này. Nếu ai biết đem ra sử dụng thì một đời sẽ sống quyền lợi cho tha nhân nhiều hơn là cho chính mình. Đồng tiền của chàng trai ấy tuy làm ra rất rất ít, nhưng giá trị của nó quý hơn gấp trăm ngàn lần đồng xu tiền không có ý nghĩa, ăn bám vào người khác, dù đó là tiền cúng dường. Người sống ăn bám vào cha mẹ hoặc của người thân trong gia đình, hay thọ nhận của cúng dường quá đáng mà không biết tu hành, giống như cục đá bị mài dao. Đá ngày càng mòn và cho đến lúc hết xài được. Dao càng mài thì càng bén, hoàn toàn có thể xắc gọt Giao hàng phân phối nhu yếu đời sống cho con người. Nêú ai biết thao tác phước, thì phước càng tăng trưởng cho nên vì thế thong dong tự do đi trên cầu ngắm cảnh xem hoa vui thích đó đây. Thật ra không có gì thiêng liêng và cao quý bằng tình cha mẹ, khi chưa mở mắt chào đời đứa con được nằm trong lòng người mẹ, hưởng toàn vẹn phút giây êm ả dịu dàng ấm cúng tình người. Rồi đến khi ra khỏi hoàng cung được mẹ mớm cho dòng sữa ngọt ngào, cho đến khi khôn lớn trưởng thành, mọi thứ mọi cái đều có cha mẹ lo, con trẻ khỏi phải nhọc nhằn lao khổ. Cho nên Phật dạy ơn cha nghĩa mẹ khó đáp đền và chính ngài cũng thế, sở dĩ ta tu hành thành Phật cũng nhờ công ơn cha mẹ, nếu không có mẹ sinh, cha nuôi dưỡng thì làm thế nào có thân này để mà tu tập. Do đó hạnh hiếu là hạnh Phật, con hiếu là con Phật và đạo Phật là đạo hiếu thảo nhất trên đời. Nuôi dạy con cháu đúng cách là nghĩa vụ và trách nhiệm của bậc làm cha mẹ, muốn con mình sau này trưởng thành thao tác có ích cho mái ấm gia đình và xã hội. Nhìn từ góc nhìn mái ấm gia đình cha mẹ là vị thầy giáo dục tiên phong cho con trẻ, nhỏ không dạy dỗ, lớn làm thế nào chỉ bảo. Cây còn nhỏ không uốn, lớn dễ gãy cành, cho nên vì thế bậc làm cha mẹ dạy cho con mình có nhận thức sáng suốt, sống không ỷ lại mà phải tự lập vươn lên. Như con cháu lỡ vấp ngã một lần, ta hoàn toàn có thể hổ trợ cho nó đứng dậy, nhưng đến những lần khác ta phải chỉ cho chúng biết cách đứng dậy sau khi vấp ngã. Này những bạn trẻ, nếu những em chỉ biết ỷ lại hay phó mặc số phận cho cuộc sống, thì coi chừng rơi vào hố sâu của tội lỗi. Ai muốn hoàn thành xong chính mình, ngay khi còn trong mái ấm học đường hãy nên chuyên cần học hỏi, tự cố gắng nỗ lực sống không ỷ lại vào kẻ khác, tự mình thắp đuốc lên mà đi. Ai làm được như vậy từ trong nhận thức cho đến hành vi, thì tương lai những em sẽ là người tốt trong xã hội.

SỐNG ĐỂ YÊU THƯƠNG

Gia đình lý tưởng là mái ấm gia đình vợ chồng sống chung thủy, biết thương mến cảm thông và độ lượng, cha mẹ có nghĩa vụ và trách nhiệm so với con cái, con cháu biết hiếu kính cha mẹ và ông bà tổ tiên. Tình thương chân thực là yếu tố niềm hạnh phúc, giúp cho mọi người sống có nghĩa vụ và trách nhiệm với nhau. Muốn được như vậy tất cả chúng ta phải gia công học hỏi nghiên cứu và điều tra tìm tòi và chọn cho mình một nghề nghiệp chính đáng. Từ người đứng đầu một quốc gia cho đến thứ dân nghèo khó đều có một việc làm khác nhau, để hổ trợ cho nhau trong đời sống đối sánh tương quan này. Trong xã hội nghề nghiệp và vị thế hoàn toàn có thể khác nhau, nhưng người khéo biết sống sẽ chọn cho mình một nghề nghiệp chân chánh hay còn gọi là chánh mạng. Dù ở vị thế hay thực trạng nào nếu tất cả chúng ta thao tác bất chánh, đều đem đến phiền muộn khổ đau cho nhiều người. Ngược lại nếu tất cả chúng ta sống hiền lương đạo đức, không gian tham gian dối, sống thành thật với người thì ta sẽ có đời sống an vui niềm hạnh phúc. Có một mái ấm gia đình kia, mẹ là chủ một shop tạp hóa nhỏ, đứa con trai những khi rãnh rỗi thường ra shop chơi hoặc phụ giúp mẹ việc làm lặt vặt. Ngày nào cũng vậy, shop có những hóa đơn thu tiền trả tiền giao dịch thanh toán tại chỗ hoặc gởi qua đường bưu điện. Cậu con trai thường được mẹ giao hóa đơn đến bưu điện để gởi đi. Công việc làm mỗi ngày so với cậu, đã trở thành quen thuộc. Một hôm cậu ta tự tâm lý, mình giờ đây là một nhà kinh doanh nhỏ hoàn toàn có thể làm ra tiền rồi đó. Nghĩ là làm, cậu ta khởi đầu viết những hóa đơn để tính tiền với mẹ mình. Con phụ mẹ quét dọn hằng ngày một đồng. Con chuyển hóa đơn dùm mẹ hai đồng. Con tưới vườn hoa dùm mẹ hai đồng. Con phụ mẹ quét dọn linh tinh một đồng. Tổng cộng mẹ phải trả cho con là sáu đồng. Chiều hôm đó sau khi nhận hóa đơn của con, người mẹ bí mật nhét sáu đồng và kèm theo hóa đơn, để trong tủ học của con mình. Tối hôm đó cậu ta thấy sáu đồng tiền công mẹ trả và trong lòng khởi lên niềm vui vô hạn, nhưng phía dưới đồng xu tiền có kèm theo một hóa đơn ghi, con trai yêu quý của mẹ cần thanh toán giao dịch một số tiền như sau : Mẹ nuôi con mười hai năm trong ngôi nhà niềm hạnh phúc là o đồng. Ngân sách chi tiêu nhà hàng siêu thị và học tập trong mười hai năm là o đồng. Tiền mẹ chăm nom cho con mỗi khi ốm đau bệnh hoạn là o đồng. Từ khi con xuất hiện trong cuộc sống, con có được người mẹ hết lòng thương mến là o đồng. Tất cả những ngân sách mẹ dành cho con trong mười hai năm tổng số là o đồng. Sau khi cầm tờ hóa đơn của mẹ, cậu con trai cứ đọc đi đọc lại nhiều lần mà những giọt lệ cứ lăn tròn trên hai má. Cậu ta cảm thấy hối hận và ăn năn vô cùng, vì tình thương của mẹ dành cho mình không gì hoàn toàn có thể so sánh được. Lòng mẹ bát ngát như biển thái bình dạt dào. Tình mẹ tha thiết như dòng suối hiền ngọt ngào. Cậu ta đến bên mẹ và hôn lên những nụ hôn nồng cháy, rồi nhẹ nhàng bỏ vào túi mẹ sáu đồng tiền công. Còn tờ hóa đơn của mẹ, cậu giữ lại để làm kỷ niệm. Này những em, những người trẻ tôi đã kể cho những em nghe một câu truyện tình mẹ con đẹp như trong mơ, nhưng mà có thực. Nếu những em biết trân trọng và quý kính cha mẹ, thì ngay khi những em còn học trong mái ấm của nhà trường, những em phải cố gắng nỗ lực siêng năng tinh cần học cho tốt. Các em học tốt để làm gì ? Để có hiểu biết và yêu thương trên ý thức từ bi và trí tuệ. Ơn cha mẹ mang nặng đẻ đau sinh thành dưỡng dục, không quản ngại gian truân cực khổ để nuôi con khôn lớn từng ngày. Mẹ nuôi con như biển hồ lai láng, mà nào có tính kể vì đâu chỉ mong con trưởng thành theo năm tháng để sau này giúp ích cho mái ấm gia đình và xã hội. Cậu bé kia chưa hiểu hết công ơn sâu dày của cha mẹ, mới phụ mẹ có chút đỉnh mà tính tiền công đủ thứ. Vậy, ai nuôi em đến ngần tuổi ấy mà em khỏi phải lo ngại chút nào, toàn bộ những thứ đều có cha mẹ lo hết rồi. Lúc em còn trong bụng mẹ, em đã từng làm vua suốt 280 ngày, vua này sướng thiệt khỏi phải làm gì, mọi cái đã có mẹ lo. Đến khi em mở mắt chào đời cũng được mẹ mớm cho dòng sữa ngọt, được nâng niu chiều chuộng đủ thứ để cho em mau biết lật biết bò, rồi em biết cất tiếng kêu ba mẹ chập chững từng bước đi. Lúc này thì mẹ lo nhiều hơn, sợ em té em ngã, rồi một nắng hai sương em lớn lên đi trường học, mẹ đi trường đời để em có đủ cái ăn cái mặc, vậy mà mẹ em có kể công than vãn gì đâu. Em không thấy hóa đơn của mẹ đó sao ? Không có gì để tính, chỉ có tấm lòng và tình thương của mẹ đã dành hết cho em. Em thật niềm hạnh phúc được sống bên vòng tay âu yếm của mẹ, trong khi đó còn rất nhiều em sống không có cha mẹ đang bơ vơ vất vưỡng đầu đường xó chợ để kiếm từng miếng ăn qua sự bố thí của mọi người. Em hãy nên trân quý và giữ gìn những gì mình đã có, để làm thế nào có thời cơ san sẽ bớt cho những mãnh đời xấu số khác. Tôi và em cùng phát tâm làm nha !

 NHỮNG MÃNH ĐỜI ĐÁNG THƯƠNG

Dòng đời nghiệt ngã luôn cuốn trôi tổng thể những gì thân thương nhất của 1 số ít người xấu số, không phải ai cũng có diễm phúc suôn sẻ được cha mẹ yêu quý bảo bọc lo ngại. Ta vẫn thấy, con người bao thế hệ. Giống như tằm, là kiếp để nhã tơ. Dẫu cuộc sống, vẫn đẹp như trong mơ. Nhưng còn đó, những mãnh đời xấu số. Em được sinh, để sống một kiếp người. Mà sao đời, không cho em sáng suốt. Tại sao em, mãi long dong lạc loài. Tuổi thơ em, không một chút ít tình thương. Em không được, đến trường cùng bè bạn. Để được sống, làm người có hiểu biết. Em tội gì, để mất đi tuổi thơ. Tôi và em, cùng liên kết yêu thương. Chân thành thay ! Chân thành thay ! Chúng tôi có phúc duyên với người xấu số, nên tháng nào cũng có những chuyến từ thiện, hoằng pháp tích hợp hài hòa về phương diện vật chất và niềm tin. Việc làm của chúng tôi mong ước mọi người có đủ niềm tin trong đời sống, có hiểu biết chân chánh, có tình yêu thương nhân loại, có tin sâu nhân quả và tin có luân hồi tái sinh. Chết không phải là hết, nó chỉ thay hình đổi dạng tùy theo nghiệp nhân gieo tạo trong hiện tại mà cho ra tác dụng tốt hay xấu. Đó là việc làm đa phần của chúng tôi, cầu mong mọi người được sống bình an và niềm hạnh phúc. Một buổi chiều ngày hôm đó tôi đạp xe tập thể dục hằng ngày, tôi đang hòa mình vào dòng đời vô tận, lúc này đường phố xe cộ qua lại sinh động, khung trời mây đen mở màn lan rộng nên mọi người ai cũng hấp tấp vội vàng quay quồng trở lại nhà để tránh cơn mưa sắp đến. Từ phía trước xa xa, trước mắt tôi một bé gái trạc chừng mười tuổi đang quảy trên vai một cái bao, quần áo lắm lem, đầu không đội nón, chân không giày dép. Em vừa đi, vừa khóc mếu máu, khuôn mặt bơ phờ, trông rất thảm thương thật là tội nghiệp. Tôi không cầm lòng được nên bước xuống xe, hỏi con vì sao mà khóc, có chuyện gì đáng tiếc xảy ra cho con, thầy hoàn toàn có thể giúp được gì cho con không ? Đứa bé, ngước mắt nhìn tôi trong nghẹn ngào xúc động, nấc lên từng tiếng, rồi òa khóc lớn. Con có chuyện gì cứ nói cho thầy nghe đi, đứa bé lấy dạt áo lau nước mắt rồi nói : “ dạ thưa thầy, từ tờ mờ sáng đến giờ con lụm ve chai bán được hai chục ngàn, con bỏ tiền vào túi không ngờ túi bị rách nát, tiền rớt mất hồi nào con không hay. ” Bây giờ con không dám về nhà nữa thầy ơi, vì không có tiền đem về con sẽ bị ba đánh thầy ơi, hu hu ! Vậy thì ba con làm gì mỗi ngày ? Dạ thưa thầy, ba con chẳng làm gì suốt cả ngày cứ cà rê dê ngỗng nhậu nhẹt, hể bữa nào ba say quá thì lôi con ra đánh và còn mắng nhiếc đủ điều. Tôi động lòng trắc ẩn, xém chút lệ rơi, nghe đứa bé nói mà lòng đau nhoi nhói, tôi thấy đứa bé càng đáng thương hơn, tuổi trẻ những em, có tội tình gì mà phải chịu xấu số đến thế ư. Vậy còn mẹ con đâu ? Nghe tôi hỏi thế đứa bé càng khóc lớn hơn nữa, dạ, dạ thưa thầy mẹ con bị ba đánh hoài nên chịu không nỗi, đã bỏ nhà ra đi không một lời từ giã. Vậy con có được đi học không ? Nhà con nghèo lắm thầy ơi, ba không có tiền uống rượu làm gì có tiền cho con đi học. Nói đến đây tôi đã biết được thực trạng của đứa bé, quả thật đáng thương làm thế nào. Em tội gì mà đời đã cướp mất đi tuổi thơ, để em mãi long dong lạc loài trong vô vọng. Để em không được cắp sách đến trường cùng bè bạn, để em mất đi sự hiểu biết và yêu thương. Tôi nhìn đứa bé với lứa tuổi còn ngây thơ và hồn nhiên, ấy thế mà đã phải chịu lắm gian nan trong cuộc sống. Và tôi càng thương tâm hơn, khi quốc gia ta còn quá nhiều những em như vậy, có khi còn xấu số nhiều hơn đứa bé trên. Tôi cảm thương đứa bé gái quá chừng, nên móc trong túi ra cho em một trăm ngàn. Con hãy cầm số tiền này chia ra làm năm phần, một phần đưa cho ba số tiền còn lại con cất đó để phòng thân những ngày thiếu tiền mà có chỗ bù vào. Thầy cho số lượng điện thoại cảm ứng, khi nào có gì cần con gửi tin nhắn. Đứa bé không hề tin vào mắt mình, em không ngờ khi gặp vận xui thì có quới nhơn giúp dùm. Nét mặt em giờ đây lộ rõ sự vui mừng, rồi em khoanh tay lại con xin cám ơn thầy, rồi em từ tốn thẳng tiến để mau về nhà. Tôi đứng nhìn theo em, mà trong lòng sau cứ vấn vương mãi. Tôi thầm nguyện cầu hồng ân Tam bảo luôn gia hộ cho những em, khi nào sống cũng có cha mẹ vừa đủ, để giúp những em có điều kiện kèm theo đến trường như bao trẻ nhỏ khác. Tôi liên tục ngồi trên xe đạp điện tiến về phía trước, một ngôi nhà lầu khang trang trang trọng đang mở nhạc sập sình với những âm thanh rất là điệu đàng làm thế nào. Lần này thì tôi nhìn thấy một cảnh tượng khác, một người phụ nữ tay bưng chén cơm đang cho con ăn, nhưng đứa bé cứ nũng nịu chẳng thèm ăn. Người phụ nữ ấy cứ năn nĩ và dỗ dành mãi mà đứa con vẫn cứ trơ trơ ra. Nó còn bĩu môi nói, thời điểm ngày hôm nay con muốn ăn phở bắc Thành Phố Hà Nội à. Hiện nay quốc tế quả đât đã xấp xỉ bảy tỷ người, mỗi một ngày có gần bốn chục ngàn người chết đói. Cuộc sống lúc bấy giờ có rất nhiều trẻ nhỏ đang thiếu thốn thèm khát vật chất lẫn niềm tin, đang đói tình thương nhân loại, cần sự bảo bọc của quý ban chính quyền sở tại những cấp, những nhà mạnh thường quân, cùng với tấm lòng nhân ái của tổng thể mọi người. Chúng ta hãy vì tương lai của những em, lúc bấy giờ nạn tham nhũng, tiêu tốn lãng phí xa hoa số tiền lên đến hàng tỷ tỷ trong khi đó những em vẫn đói tình thương nhân loại. Các em rất khao khát được yêu thương và san sẻ, vì đời sống của những em còn quá nhiều thiếu thốn khó khăn vất vả. Tôi giờ đây thương những em nhiều lắm, nhưng lực bất tòng tâm tôi chỉ có tấm lòng nhân ái và khi nào cũng thầm nguyện cầu cho những em, được sống đời an vui niềm hạnh phúc trong sự đùm bọc yêu thương giúp sức của mọi người.

MỘT VIỆC LÀM CÓ ÍCH

Nhân dịp mùa hè, có một mái ấm gia đình gồm hai vợ chồng và hai đứa con nhỏ cùng đi nghỉ mát ở biển Vũng tàu. Bọn trẻ được dịp thích thú vui đùa trên biển cát. Từ phía xa xa, có một cụ già tay cầm chiếc bị cũ, dáng người nhỏ bé tóc bà bạc trắng đang đi thẳng ra chỗ những trẻ nít vui đùa. Bà cụ mặt mày trông hốc hác, vừa đi vừa nhìn dáo dác như tìm kiếm vật gì, nhiều lúc bà cuối xuống nhặt cái gì đó bỏ vào túi. Cha mẹ hai bé sợ bà làm tác động ảnh hưởng xấu đến con mình, nên cố ý gọi lớn tiếng kêu con hãy tránh xa chỗ bà già đi. Bà ta không biết có nghe thấy gì không, cứ lặng lẽ nhìn những đứa trẻ một cách mê hồn. Miệng bà cười tươi nhìn trẻ nít vui đùa trông thật dễ thương và đáng yêu làm thế nào, nhưng chẳng ai đoái hoài đến bà họ làm ngơ nhìn về phía khác. Bà già cứ thế lặng lẽ, vừa đi vừa nhặt cái gì đó trên bãi biển một cách bí mật. Hai vợ chồng cùng những con vào quán uống nước, rồi mới hỏi thăm bà già kia làm gì ở đâu ? Chủ quán mới kể rằng, xưa cháu bà thường ra biển chơi vô tình đạp đinh sét sau bị bệnh uốn ván chết. Kể từ đó, ngày nào bà cũng xuất hiện nơi bãi biển một vài lần để nhặt những thứ rác rưỡi chết người đó và thầm cầu nguyện cho những trẻ đến đây đi dạo tự do, mà không bị cái gì làm trở ngại cho những cháu. Việc làm của bà già tuy nhỏ nhưng tiềm ẩn cả một tấm lòng từ bi cao quý to lớn. Bà muốn mọi người đến đây đều được vui tươi tự do, để tận thưởng không khí trong lành của biển đẹp quê nhà. Hai vợ chồng nghe xong vội tìm bà để nói lời xin lỗi về sự hoài nghi của mình, nhưng bà đã đi xa để liên tục làm cái việc tầm thường đó. Ai có được người mẹ như thế và có được người bà như vậy, thật như mong muốn và diễm phúc làm thế nào. Việc làm tuy đơn thuần nhưng thấm đậm tình người. Trong xã hội mỗi người đều có công ăn việc làm và chức nghiệp khác nhau, nếu ai cũng rộng lượng mở lòng một chút ít thì trần gian này sẽ là thiên đường của niềm hạnh phúc, do tại ai cũng sống có yêu thương và hiểu biết, làm gì có sự hoài nghi và nghĩ xấu cho nhau.

BÁM VÍU ĐỂ LO TOAN

Đã làm người ai không có tình cảm và những mối quan hệ tương quan mật thiết với nhau, tình người, tình nhân loại, tình chúng sinh, tình cha mẹ, tình họ hàng quen thuộc, tình anh chị em chung huyết thống, tình bè bạn, tình đồng nghiệp, tình làng nghĩa xóm và cái tình đầu ấp tay gối vợ chồng. v.v.. Có một loại tình cảm mà quốc tế con người luôn đưa lên số 1 và được đề cập nhiều nhất qua những tác phẩm văn hóa truyền thống quả đât đó là tình yêu nam nữ. Tình cảm con người được bộc lộ qua những xúc cảm thân thương và ghét bỏ, do mối quan hệ ta và của ta hay người. Từ tình cảm đó phát sinh, luyến ái yêu thích chấp giữ bảo vệ, thành ra có yêu dấu vị kỷ muốn riêng cho mình. trái lại thì sinh ra oán ghét hận thù tìm cách làm tổn hại cho nhau. Tình yêu nam nữ thường được người đời tôn vinh và ca tụng, bao nhiêu học thuyết, bao nhiêu chủ thuyết, bao nhiêu tôn giáo cũng đều ca tụng không có gì đẹp bằng tình yêu chân thực, vì tình này vượt qua tình yêu vị kỷ của nam nữ, trong tình yêu chân thực không có buồn thương giận ghét, không an tâm lo ngại và sợ hãi, vì đã vượt qua hai niệm thương và ghét. Ngày xưa có đôi nam nữ trai tài gái sắc, họ yêu dấu nhau rất là mặn nồng và tha thiết. Cặp trai tài gái sắc này khó ai bì kịp, họ sống với nhau rất ư là niềm hạnh phúc. Do quá xứng đôi vừa lứa nên suốt ngày họ chỉ quay mặt lại nhau, mê hồn đắm đuối ngắm nhìn nhau mà không biết nhàm chán. Tưởng niềm hạnh phúc như thế được vĩnh viễn, nào ngờ tai ương mở màn giáng đến cặp vợ chồng trẻ này. Không biết bị bệnh gì mắt hai người từ từ mờ dần và ở đầu cuối dẫn đến mù lòa. Lúc này chàng không nhìn thấy được nàng nữa, nàng cũng lại như vậy, việc này khiến hai vợ chồng đau thương buồn tủi và rất là là lo ngại. Vì sợ mất nhau nên người chồng tối ngày cứ tâm lý, vợ ta dung nhan xinh đẹp kiều diểm đúng là một trang tuyệt sắc giai nhân, trên đời này khó có ai đẹp bằng nàng. Ta giờ đây bị mù lòa không nhìn ngắm nàng được, nếu để cho người khác nhìn thấy ta sẽ mắt nàng trông chớp mắt. Chồng thì nghĩ vậy, nhưng vợ cũng nghĩ như chồng. Chồng ta đẹp trai khôi ngô tuấn tú, mặc dầu mắt bị mù nhưng hàng khối người phụ nữ khác, sẽ bị chết mê chết mệt cho mà coi khi nhìn thấy chàng. Cho nên ta dù có đui mù, cũng phải canh chừng kẽo những nàng ấy sớt tay trên. Chàng và nàng vì sợ mất nhau, nên khi nào cũng nắm tay nhau, đi cùng đi, ngồi cùng ngồi, nằm cùng nằm, thậm chí còn cho đến khi xử lý việc riêng của mình, hai người vẫn không rời xa nhau. Cứ như thế, trải qua thời hạn trên hai mươi năm, họ luôn sống gắn bó với nhau không rời nửa bước. Con người ta lâu nay thường lầm chấp rằng, cái gì cũng cố định và thắt chặt cả không hề thay đổi vì vậy tất cả chúng ta cứ cố chấp bám víu vào đó để rồi nhìn đời bằng cặp kính màu đen. Chúng ta kỳ vọng chớp lấy uốn nắn nó theo ý mình, nhưng mà có được đâu. Thương thì sinh luyến ái muốn bảo vệ chấp thủ cho riêng mình, ai chạm đến thì phát sinh phiền não vì sợ bị mất mát và chiếm đoạt. Thương yêu vốn là bản năng có sẵn nơi mỗi con người. Thế giới con người tất cả chúng ta mọi người đều sống cần có tình cảm và sự yêu thương đùm bọc trợ giúp lẫn nhau, nếu không như vậy thì đời sống này trở nên không có ý nghĩa. Trở lại câu truyện ngụ ngôn trên, tất cả chúng ta thấy, ai cũng muốn bám víu cái thân vô thường sinh diệt này. Cứ muốn làm thế nào cho thân này trẻ mãi không già. Đã làm người, làm thế nào không yêu thương được, không nhớ không thương đời sống có ý nghĩa gì ? Nên người ta thường nói : “ Yêu là khổ, không yêu thì lỗ. Thà chịu khổ chứ không chịu lỗ. ” Nhưng phần đông ai cũng gật đầu khổ để được yêu. Sống mà không có yêu thương, thì cuộc sống trở nên không có ý nghĩa. Cho nên ta cứ yêu đi và khi yêu nhau trái tim ta màu xanh. Nếu ta sợ khổ mà không kết tình yêu thương, thì trần gian này đời sống đâu còn giá trị gì nữa, phải không những bạn. Ta cứ yêu và ta đã yêu, yêu nhau thật nhiều, nhờ thế ta sẽ thấy đời sống này trở nên có ý nghĩa và nhiệm mầu biết bao. Tình yêu thương chân thật là phương thuốc tâm linh mầu nhiệm hay chuyển hóa những nỗi khổ niềm đau, thành an nhàn niềm hạnh phúc. Tình cảm con người được bộc lộ qua những tâm ý xúc cảm niềm hạnh phúc và khổ đau bởi yêu dấu và ghét bỏ, vui tươi và phiền muộn, lo ngại và sợ hãi, ganh tị và tật đố, nguyên do do sự tham muốn quá đáng nên dẫn đến chấp ngã, gây khổ đau cho nhau. Thật tế tất cả chúng ta sống trên đời này là để được yêu thương và san sẻ, để được lan rộng ra tấm lòng nhân ái với toàn bộ mọi người. Nhưng vì bị vô minh che lắp nên tham sân si phiền não nỗi lên, làm che mờ tính giác thanh tịnh sáng suốt do đó khổ đau mở màn xuất hiện. Để được thương mến trong đời sống, tất cả chúng ta cần phải biết chia vui sớt khổ, cảm thông và tha thứ, luôn thương mến trợ giúp mọi người mà không phân biệt người thân trong gia đình kẻ lạ. Đó mới là tình người trong đời sống. Cuộc sống của tất cả chúng ta sở dĩ có nhiều khổ đau là do tất cả chúng ta không biết buông xả, cảm thông và tha thứ. Ta muốn tình nhân phải theo sự sắp xếp của mình, khác hơn thì ta sinh khổ đau phiền muộn, được thì dính mắc vào đó để ôm trọn cuộc tình trong mơ, mà ta thường hay nghĩ tưởng đẹp như trong mơ là vậy đó, nhưng sự thực có đẹp mãi hay không ? Như hai người mù kia khi được một vị thần y chữa cho sáng mắt, khiến họ thấy lại như xưa. Nhưng họ đau khổ tột cùng khi phát hiện ra người mình yêu, không còn đẹp như trong mơ nữa. Mặc dù hơn hai mươi năm qua họ không khi nào rời xa nữa bước, họ cứ bám víu vào sự xinh đẹp tươi tắn của nhau nghĩ rằng nó sẽ mãi mãi là như vậy, nên khi sáng mắt người chồng quá ngỡ ngàng lên tiếng thứ nhất, ối cái mụ già nào đây, vợ ta lâu nay rất xinh đẹp và đáng yêu và dễ thương lắm mà. Ngược lại, bà vợ cũng giẫy nẫy nói rằng : “ Cái lão già mắc dịch, ông đâu phải là chồng của ta. Chồng ta lâu nay đẹp trai, hào hoa phong nhã ai thấy cũng muốn yêu chứ đâu có già khú đế như lão giờ đây. Thế là hai người cự cãi với nhau, không ai chấp thuận đồng ý sự đổi khác quá nhanh gọn như vậy và họ không đồng ý sự già nua của nhau đang trình diện trước mắt mình. Do đó họ gật đầu chia tay, đễ mỗi người ôm vào kỷ niệm quá khứ thần tiên của cái đẹp thời tươi tắn. Khi xưa có một chàng trai vì muốn tìm cầu chân lý, nên đã vướng mắc với cha rằng nếu người giải đáp được nhu yếu của con, thì cha bảo con làm cái gì con cũng làm hết, không khi nào dám cãi lại. Cha làm thế nào cho con trẻ mãi không già đi. Tâm lý con người ai cũng muốn mình trẻ đẹp mãi để được nhiều người yêu thương, nhưng thực tiễn rất phũ phàng ai rồi cũng già bệnh chết, vì vậy thời xưa người ta hay luyện thuốc trường sinh bất tử để sống đời, vậy mà có ai sống đời được đâu. Người cha nghe con hỏi vậy đành phủ nhận chịu thua, không biết phải vấn đáp bằng cách nào cho con hiểu đây. Con người thì sinh già bệnh chết, còn những pháp thì sinh trụ dị diệt và vạn vật thiên nhiên thì thành trụ hoại không. Từ con người cho đến muôn loài muôn vật đều chịu sự chi phối thay đổi của vô thường. Cho nên người phụ nữ thường hay trang điểm sửa vẻ đẹp làm duyên làm dáng để cho mình được trẻ đẹp mãi, nhưng có ai trẻ mãi không già đâu, nếu ai cứ bám víu vào nó thì những khổ từ đó phát sinh. Có hai vợ chồng già không có con, nên mỗi ngày phải thao tác khó khăn vất vả nhọc nhằn, một hôm sau khi cuốc gần xong miếng đất để sẵn sàng chuẩn bị gieo trồng hoa màu, nhưng tuổi già sức yếu làm ông căng thẳng mệt mỏi chán chường, nên ông đứng nhìn trời đất mà than phiền rằng : Ước gì mình khỏe mạnh như thời trai tráng thì hay biết bao. Một vị thần nghe cụ than phiền, động lòng thương xót hiện ra chỉ cho cụ phương pháp để đạt nguyện ước của mình. Ông đi về hướng tây cách đây ba dặm, có một dòng suối thần tiên. Ngày mai ông xuống đó tắm sẽ được trẻ mãi không già, y hệt như tham vọng của mình. Cụ già trong lòng mừng thầm vì từ nay về sau mình sẽ tươi tắn, mạnh khỏe làm gì cũng tự do không sợ mệt nhọc nữa rồi. Trời vừa tờ mờ sáng ông hấp tấp vội vàng đi đến dòng suối kỳ diệu đó, để triển khai điều nguyện ước. Vừa ngâm mình dưới dòng suối, một thực sự không hề ngờ ông cảm thấy sự linh nghiệm của nó như vị thần đã nói. Dòng nướt mát đã làm cho cụ trẻ dần trở lại từ 80 mươi xuống đến 70 rồi 60 mươi và cho đến khi trở thành chàng người trẻ tuổi khôi ngô tuấn tú 24 tuổi. Bây giờ hình bóng cụ già không còn nữa, mà hiện tại là một chàng người trẻ tuổi tươi tắn mạnh khỏe. Nhìn lại thân thể của mình, chàng trai ra vẻ hảnh diện tự hào, kể từ nay về sao mình đủ sức, dầm mưa dãi nắng, mà không sợ căng thẳng mệt mỏi của tuổi già nữa. Chàng trai trẻ quay trở lại nhà, để hướng dẫn cho bà vợ già biết cách làm trẻ lại như mình mới được. Đến lượt bà cụ chống gậy ra đi, dòng suối đó vẫn còn nhiệm mầu, từ số 70 lần lượt giảm dần cho đến khi còn 24, đáng lẽ lúc này bà phải bước lên bờ ngay. Nhưng lòng tham không được cho phép bà dừng lại ở đó, bà tự nhũ thầm phụ nữ khi nào cũng mau già hơn đàn ông … đây là dịp may hiếm có ta phải tranh thủ tắm thêm một chút ít nữa có sao đâu ? Chàng trai trẻ đợi mãi không thấy vợ về nên nóng ruột đi tìm và khi đến bên bờ suối nhìn dáo dác không thấy bóng hình một người phụ nữ nào, chỉ thấy một bé gái trạc chừng ba tuổi đang đứng đó. Ai cũng muốn trẻ mãi không già, mà không cần tìm hiểu và khám phá nguyên do nên khi nào cũng sống trong mơ mộng ảo huyền, hụt hẫng về quá khứ. Đến khi tuổi già sức yếu mà không biết tu thì đau khổ vô cùng, già thì mắt mờ tai điếc đi đứng khó khăn vất vả, sống lưng còng gối mỏi nếu không có con cháu nuôi dưỡng thì phải khó khăn vất vả trăm bề. Câu chuyện trên đã cho ta một bài học kinh nghiệm thiết thực trong cuộc sống, ta cứ mộng mơ trẻ mãi không già là đều không hề có được. Phật dạy, vạn sự vạn vật trên trần gian này đều biến hóa theo thời hạn, con người thì sinh già bệnh chết, mà ta muốn trẻ mãi không già nên sinh sợ hãi buồn khổ.

BẤT MÃN NHƯNG PHẢI TÙY DUYÊN

 Xưa
và nay, xã hội là một trường đời hỗn hợp luôn dung chứa những gi có được trong
cuộc sống, cái ác lúc nào cũng nhiều hơn cái thiện nên dẫn đến nhiều bất công
vô lý. Người tin theo thần quyền thì oán trách đấng tối cao sao quá thiên vị
với một thiểu số con người, người tin theo truyền thống cõi này là tạm bợ có
cõi khác là vĩnh hằng nên trước khi chết phải giết hết người thân và chôn theo
tài sản để hưởng phúc lạc ở cõi đó. Người tà kiến không tin nhân quả công bằng
nên mặc tình gây tạo tội lỗi, để rồi khi mất thân người phải đọa vào ác thú.
Người chấp có linh hồn bất tử, nên khi có địa vị quyền thế mặc tình bóc lột kẻ
dưới để phục vụ cho riêng mình. Những kiến chấp như thế, cho đến kẻ mạnh hiếp
kẻ yếu, lớn hiếp nhỏ chỉ vì mục đích phục vụ cho cái tôi này. Nên xưa nay,
người sống vì lợi ích chung rất là hiếm, nhưng không phải là không có. Một
người lãnh đạo đất nước, nếu biết dùng tài năng đúng chỗ sắp xếp mọi việc hợp
lý theo khả năng của từng ban ngành đoàn thể, thì mọi người sẽ sống an vui hạnh
phúc. Cuộc sống này mỗi người có vị trí và chức năng khác nhau, luôn nương vào
nhau, để bảo tồn cho nhau nên chúng ta phải có bổn phận và trách nhiệm bảo vệ
lẫn nhau.

Trong đời sống của tất cả chúng ta biết bao sự thăng trầm được mất, nên hư, thành bại, người ý thức được nguyên tắc tương duyên quả là điều hiếm có, vì vậy biết bao người phải chết trong cuồng si mê muội vì không thấu rõ thực sự cuộc sống. Trong lịch sử vẻ vang trái đất của Trung Quốc có một vị tướng tài ba lỗi lạc tên là Khuất Nguyên, ngài có nhiều dự án Bất Động Sản văn minh để cải cách nền văn hóa truyền thống giáo dục, pháp lý và những yếu tố chính trị. Với tận tâm muốn làm cho nước nhà được mở mang và tăng trưởng một cách tốt đẹp, nhưng không được nhà vua gật đầu, bởi một số ít người dua dối nịnh bợ ngăn cản. Khuất Nguyên vì nghĩ rằng việc làm của mình là chân chánh, nhưng không được đồng ý nên đâm ra phiền muộn khổ đau, dẫn đến bực tức bất mãn với cả triều đình, ở đầu cuối chịu không nổi từ bỏ quan quyền không thao tác. Cuộc sống xã hội luôn sống sót và tăng trưởng theo lý nhân duyên, nhân quả. Con người không hề muốn mọi yếu tố, vấn đề diễn ra theo sự sắp xếp của mình. Ai tâm lý rằng mình là người tốt và hoàn toàn có thể biến hóa được mọi vấn đề theo sự hiểu biết của mình đó là một điều lầm lẫn rất lớn. Khuất Nguyên vì suy nhĩ rằng những kế sách của mình là đúng, là tốt hoàn toàn có thể giúp ích cho nhiều người. Nhưng tại sao nhà vua không gật đầu, trái ý nghịch lòng và liên tục xảy ra những điều bất như ý là chuyện thường xảy ra trong đời sống con người, ai khéo biết thì đời sống có phần an nhàn tự tại. Khuất Nguyên là một kẻ sĩ, nhưng không biết kiên trì chờ đón thời cơ lại chấp trước quá nặng nề, nên không làm chủ bản thân dẫn đến ngông cuồng thất tha thất thiểu trong sự uất ức tột cùng. Ông ta rày đây mai đó như kẻ mất hồn trong trạng thái buồn chán khổ đau. Trong lúc vật vờ nữa tỉnh nữa say, ông ta gặp một lão chăn bò cũng là một triết gia ẩn dật lâu năm. Lão chăn bò hỏi ông có phải là Ngài Tam phu đại nhân không ? Ông ta gật đầu. Vì cớ sao ngài tiều tụy thế này, dáng vóc giống như người bệnh cau có bất mãn một điều gì đó. Phải, “ Đời đục cả, chỉ một mình ta trong, Đời say cả, chỉ một mình ta tỉnh ”. Đời say sao ông không say với người, đời đục thì ông đục theo cớ gì phải tỉnh khi người ta say ? Nói xong lão chăn bò bồi thêm cho một bài triết lý về sự đời : Sông Tương nước chảy trong veo Thì ta lội xuống rửa lèo mũ ta Sông Tương nước chảy đục ngầu Thì ta lội xuống rửa chân của mình. Cuộc đời là vậy đó, nước đục thì ta rửa chân, nước trong thì nấu cơm giặt mũ. Sự vật ở mức độ nào, thì ta tiếp ứng theo mức độ đó thì sẽ hài hòa vui tươi. Hoàn cảnh xã hội có nhiều người ý thức được nghĩa vụ và trách nhiệm chung, thì ta sẵn sàng chuẩn bị lao vào Giao hàng để cùng nhau văn minh. Ngược lại, sự sống nếu không thuận buồm xuôi gió, thì ta ẩn nhẫn chờ thời chớ một mình chống chọi dễ mang họa vào thân. Sau khi khuyên nhủ lão già ngông nghênh xong, lão chăn bò bỏ đi nơi khác. Người có chí lớn, khi được ai đó khuyên lơn liền thức tỉnh đổi khác cách sống. Nhưng Khuất Nguyên vì không còn thấy ai là người tốt cả, nếu có sống cũng vô tích sự nên ông ta đành trầm mình xuống sông mà chết. Hoàn cảnh môi trường tự nhiên, nơi ta đang sống thường đem đến cho tất cả chúng ta những điều không được hài lòng như mong muốn, nếu ta không can đảm và mạnh mẽ nhìn vào thực sự và đồng ý nó như thể một thực tại. Ta gật đầu nó không phải để đầu hàng chịu thua, chính do đời sống này tất cả chúng ta phải khéo tùy duyên, tùy thời để có điều kiện kèm theo góp phần quyền lợi thiết thực cho bản thân mái ấm gia đình và xã hội. Cuộc sống trần gian này là một chuỗi dài nhân duyên tốt và xấu, nếu ta không biết sáng sủa nhìn đời với cặp mắt sáng suốt, thì ta sẽ bị chôn vùi theo năm tháng. Nếu tất cả chúng ta biết nhận thức đúng đắn, xem xét mọi việc tường tận thâm thúy và kiên trì chờ đón thì mọi việc tốt đẹp sẽ đến với ta trong nay mai. Những điều trái ý nghịch lòng bất như ý luôn xảy ra trong đời sống hằng ngày của tất cả chúng ta, nó dễ làm cho con người buồn chán bất mãn, vô vọng, nếu ta không khéo tu để chuyển hóa chúng thì ta sẽ rơi vào vòng si mê điên dại. Bất mãn là thái độ không hài lòng vừa lòng trong thực trạng hiện tại, do những tư tưởng và hành vi xấu ác chiếm nhiều hơn. Người không có chiều sâu về tu tập, hoặc quá cố chấp cái thấy cái hiểu của mình muốn đưa ra ứng dụng, nhưng không được mọi người đồng ý nên dễ dẫn đến cuồng điên khù khờ. Khuất nguyên vì quá vội vã muốn đưa ý tưởng sáng tạo của mình để Giao hàng quả đât, nhưng không được vua đồng ý thay vì ẩn nhẫn chờ thời và nỗ lực làm tròn nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Ông ta bất mãn không đúng chỗ cho nên vì thế tuyệt vọng khổ đau đến cùng cực. Quá vội vã đưa ta tới sai lầm đáng tiếc nghiêm trọng, sai lầm đáng tiếc thì không an ổn, tuyệt vọng thì không còn niềm tin để sống và khổ đau làm cho ta tiều tụy héo mòn, bệnh hoạn và kết cục ta bị diệt trừ nhanh gọn. Thay gì tất cả chúng ta có tư duy sáng suốt, nên không vội vã bất mãn mà cố gắng nỗ lực tìm cách thuyết phục bằng hành động trong thực tiễn. Buồn khổ phiền muộn bực tức hay ghét ai trong vội vã, ta dễ bức xúc vì thấy ai cũng là người xấu, nêm ôm hận thiên thu mà chịu chết một cách oan uổng và đáng tiếc. Tại sao ta hay vội vã trong mọi việc làm, đi cũng vội vã, ngồi cũng lăng xăng, nằm cũng lật đật, siêu thị nhà hàng cũng vội vã cho qua mau để tranh thủ việc khác. Mạng sống của tất cả chúng ta dài hay ngắn, an hay không an, tùy thuộc vào sự định tĩnh của ta. Mỗi ngày ta có hai mươi bốn giờ, tám giờ cho ngũ nghỉ, tám giờ cho thao tác, tám giờ còn lại cho nhà hàng và tận hưởng. Ta chỉ dành một giờ cho quán chiếu chiêm nghiệm đời sống, hết lòng tận tụy trong mọi việc làm thì ta sẽ biết được cái gì nên làm và cái gì không nên. Nhờ có quán chiếu hằng ngày như vậy, tâm ta có định tĩnh, có tỉnh lặng sâu nên những dấy niệm bất mãn hận thù không có thời cơ phát sinh, nên ta không bị áp lực đè nén của sân hận, do đó biết sống tùy duyên, tùy thời, mà thân tâm ta không bệnh hoạn nên mạng sống lâu dài hơn. Ngài Khuất Nguyên vì không biết sống tùy duyên, tùy thời mà cố chấp quá mức nên thân tâm bị bốc lữa sân hận, rồi đâm đầu xuống sông mà chết. Chết như vậy chẳng giúp ích gì được cho ai, và lại còn hại mình vì tâm niệm sân hận quá lớn, nên chắc như đinh kiếp tái sinh tới sẽ bị đọa vào âm ti chịu nhiều đau khổ cùng cực vì cái thấy sai lầm đáng tiếc. Chúng ta có quyền bất mãn, nhưng không bi quan yếm thế mà cần phải kiên trì kiên trì làm một việc gì đó thật sự có lợi lạc cho nhiều người. Thế gian là một trường đời ngang trái, thuận theo cũng chết, đi ngược lại cũng chết, chỉ biết mới hoàn toàn có thể sống sót lâu dài hơn. Do đó ta phải biết chuyển hóa tâm niệm xấu bằng cách buông xả chúng, không nên để chúng âm ỉ sôi sục bên trong, mà tạo ra nội kết chán chường tuyệt vọng. Cuộc đời không trọn vẹn buồn chán khổ đau như nhiều người thường lầm tưởng, tất cả chúng ta hoàn toàn có thể nghe tiếng gió thổi, thông reo, tiếng chim kêu ríu rít như một bản nhạc lòng hòa cùng niềm vui cho trái đất, không nên quy kết cuộc sống là trọn vẹn đau khổ, vô tình dẫn ta đến chán nãn phiền muộn khổ đau mà nguyền rũa cuộc sống, sao quá bất công. Cuộc đời vẫn đẹp và trong sáng như những vì sao, chỉ có tâm ta vẫn đục làm lu mờ lý trí, ai còn đang vướng mắc trong cái vòng lẫn quẩn ấy hãy nên sáng suốt vượt qua. Cuộc đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao. Dù đạn bom vẫn gầm thét trong trời đất bát ngát này. Có hiểu biết chân chánh, có niềm tin vững chãi, ta vẫn vui với dòng đời ngang trái mà không làm tổn hại cho ai.

NÓI XẤU NGƯỜI KHÁC

Con người là một loài vật hạng sang hơn hẳn những loài khác nhờ biết tâm lý nói năng rồi mới hành vi, nói là một năng lực đặc biệt quan trọng của con người, mọi việc vui buồn sướng khổ đều phát xuất từ lời nói. Con người ta thương nhau, yêu nhau cũng từ lời nói và ghét nhau hận thù nhau, cũng từ lời nói. Cho nên có câu : “ Lời nói không mất tiền mua Lựa lời mà nói cho thỏa mãn nhu cầu nhau. ” Tôi có khiếm khuyết là hay nói xấu người khác, hể không thỏa mãn nhu cầu chuyện gì là nói trẻ trung và tràn trề sức khỏe chẳng biết nể sợ một ai, dù đó là người ơn. Chính thế cho nên cuộc sống của tôi cũng trải qua nhiều biến cố thăng trầm, ba chìm bảy nổi chín cái lên đênh. Ai cũng sĩ diện bản ngã của mình, nên nói lỗi người khác dễ dẫn đến bất hòa, chia rẽ. Nhưng không nói thì trở thành Fan Hâm mộ cuồng si, chỉ biết vâng theo mệnh lệnh của người có quyền lực tối cao. Như thế vô tình đưa đẩy những xếp của mình trở thành những con người phong kiến cấp tiến, rất lâu rồi những thể chế phong kiến vua là con trời, mà trời là đấng tối cao có quyền ban phước giáng họa, bề trên là tôn quý, bề dưới là phục tùng. Ngày nay, những tập tục đó đã từ từ được thay thế sửa chữa cho chính sách chuyên chính dân chủ, chính con người làm chủ vận mệnh và cùng nhau phối hợp với nhiều người. Chế độ quân chủ phong kiến trên nền tảng cá thể quyết định hành động mọi quyền lực tối cao, bằng sự độc đoán độc tài khi con người còn u ám và đen tối trong hiểu biết. Người sau này khôn ngoan hơn cũng chủ trương phong kiến duy nhất tiến hành thành phong kiến cấp tiến để củng cố duy trì vị thế của mình và được thiết kế xây dựng trên nền tảng bản ngã nhiều người có quyền lực tối cao. Nói lỗi lầm của người khác trên ý thức góp ý thiết kế xây dựng để cùng nhau lao vào và ship hàng đời sống xã hội ngày càng tốt đẹp. Nói lỗi lầm ai đó để triệt buộc hoặc hạ bệ người khác nhằm mục đích trả thù cá thể. Thông thường thì tất cả chúng ta hay ngồi lại với nhau để nói lỗi lầm của người khác, vì tất cả chúng ta nghĩ rằng mình là người tốt, còn người kia là người xấu. Có khi tất cả chúng ta nói xấu người khác vì ganh ghét họ, thấy họ hơn mình về vị thế và quyền lực tối cao. Khi tất cả chúng ta không làm chủ bản thân, trong cơn tức giận ta hoàn toàn có thể nói xấu người khác. Đôi khi tất cả chúng ta nói xấu người khác để lôi kéo mọi người về phe của mình. Nói xấu người khác sẽ dẫn đến tai hại như thế nào ? Chính khi đang nói, mình cảm thấy tức bực tức tối và có vẻ như tất cả chúng ta cũng không an tâm khi phanh phui lỗi của người. Khi tất cả chúng ta thấy lỗi lầm của người khác, là tất cả chúng ta hoàn toàn có thể bỏ mất thời cơ hiểu biết và thương mến hơn. Một lời nói tốt đẹp hoàn toàn có thể đem lại độc lập cho trái đất, một lời nói thử thách hoàn toàn có thể gây ra cuộc chiến tranh. Nói xấu kẻ khác có được quyền lợi gì ? Thường thì không được quyền lợi gì cả, mà ta phải mang khẩu nghiệp, khi nói xấu người thì bị người nói xấu lại, có khi dẫn đến gây gổ xích mích hiềm thù nhau. Cho nên tất cả chúng ta nguyện không nói lỗi lầm của người khác, để khẩu nghiệp của ta được thanh tịnh, do đó ta có thời hạn quán chiếu soi sáng sự vật một cách tốt đẹp. Khi tất cả chúng ta tức giận ai, tất cả chúng ta thuận tiện nói xấu người đó, để thuyết phục mọi người đứng về phía tất cả chúng ta. Có khi tất cả chúng ta nói xấu người vì ganh ghét, nói xấu người vì họ hơn mình, nói xấu người để hả cơn giận. Vậy nói xấu người khác để được quyền lợi gì ? Chắc chắn tất cả chúng ta sẽ mang lấy khổ đau, giống như người đốt đuốc đi ngược chiều gió, người thì chưa nghe chưa biết nhưng ta đã bốc lữa sân si. Khi nói xấu người khác chính bản thân ta đã phải chịu không an tâm, vì khi nói xấu ai đó tức có sự nóng giận nên tất cả chúng ta cảm thấy rằng mình là kẻ khổ thứ nhất. Để đối trị bệnh nói xấu người khác, ta hãy nhìn thấy cái hay của họ. Nếu ta chú ý điều tốt của họ, thì ta sẽ không thấy lỗi lầm, vì ta thấy việc tốt nên sinh tâm hoan hỷ. Có nhiều người chỉ thích nói thực sự chứ không thích nói để được lòng thiên hạ, họ tôn trọng cái thực nên khi nào cũng thẳng ruột nói đúng mục tiêu, do đó bị nhiều người tỵ hiềm ganh ghét chờ thời cơ trả thù. Ai cũng biết rằng nói thực sự là quý giá nhất trên đời, nhưng thuốc đắng dã tật, người thật mất lòng. Khó có ai đủ can đảm và mạnh mẽ nhìn nhận thực sự, vì thực sự khi nào cũng phũ phàng. Nhất là nói thực sự với những người có quyền thế, dễ bị mang họa vào thân vì người có quyền sĩ diện bản ngã lớn hơn ông trời con. Nói thực sự là một điều tốt, nhưng vẫn còn tùy thuận vào thiên nhiên và môi trường sống của tất cả chúng ta. Nếu tất cả chúng ta cứ một bề chấp chặt vào thực sự, e có ngày ta sẽ gặp gian truân vì kẻ tiểu nhân chuẩn bị sẵn sàng chống trả kinh khủng bằng mọi cách. Như thế, dù nói thực sự cũng chưa hẳn là giải pháp tốt để giúp mọi người thăng hoa trong đời sống. Nhưng nếu nói thực sự để bảo vệ chân lý vì sự sống còn của quả đât, vì quyền lợi cho nhiều người thì dù có chết, ta vẫn nói. Nói để làm gì ? Nói để đem lại công minh cho quả đât. Nhưng nếu nói thực sự làm cho đối phương không còn thời cơ để được sống yêu thương và tai hại lớn đến hội đồng xã hội, thì ta phải khôn khéo che giấu bớt. Tóm lại nói xấu người khác là căn bệnh trầm kha của hầu hết con người, là thói quen thâm căn cố đế do chấp ngã gây ra. Trong lúc nóng giận dễ phát sinh những lời nói xấu người khác, hoặc thấy ta đúng người sai nên hay nói xấu người khác. Hoặc ta muốn hạ bệ người để tranh giành quyền lực tối cao do đó nói xấu kẻ khác, để kéo họ về phe của ta. Trong sự đối sánh tương quan tiếp xúc hằng ngày mọi sự xích mích bất hòa đều bắt nguồn từ việc, nghĩ xấu và nói xấu người khác. Khi nói xấu người khác tức tâm ta có sân hận bực tức không dễ chịu, ta đang làm tổn thương mình và người. Vì sao ? Vì mình đang đưa khối u ung nhọt vào trong lòng mình, nên khi nào nghĩ tới người đó là ta khổ não. Ta tự giết chết ta lần mòn trong đau khổ, chính bới khi nghĩ xấu và nói xấu người khác tâm ta bị vẫn đục và gây thêm nghiệp oán thù thù hằn. Muốn không nói xấu người khác ta phải tập đừng nhìn thấy lỗi người, vì khi thấy lỗi người ta thuận tiện bị kích thích tác động ảnh hưởng bởi thói quen nhiều đời tranh hơn tranh thua, hơn thì sinh cống cao ngã mạn, thua thì sinh oán hờn tìm cách nói lỗi của nhau. Không nghĩ xấu và nói xấu người là một hạnh tu rất khó làm, không phải một sớm một chiều mà tất cả chúng ta hoàn toàn có thể thực thi được. Nói là một năng lực đặc biệt quan trọng của con người, là phương tiện đi lại tiếp thị quảng cáo hữu hiệu nhất để tất cả chúng ta đảm nhiệm những giá trị sống bằng sự yêu thương hay ghét bỏ. Lời nói rất lợi hại trong khi tiếp xúc với mọi người, một lời nói tốt hoàn toàn có thể đem lại thiện cảm cho nhau và ngược lại sinh ra hận thù. Nghĩ xấu người khác chỉ làm cho tâm ta tổn thương, còn nói xấu người khác làm cho hai người đều tổn thương. Nhưng ngược đời thay có những kẽ phải nói mạnh như vậy họ mới chịu sửa sai, còn dùng lời nói ái ngữ so với họ chẳng áp phê gì. Quả thật tâm tính chúng sinh do tạo nghiệp sự không tương đồng nên chẳng ai giống ai, cũng lời nói đó đem vận dụng với người này thì có hiệu suất cao tốt, nhưng đem vận dụng với người kia thì đổ vỡ. Chúng ta có tật hay nói, thích nói, hể ngồi lại cùng nhau là chuyện trò phải quấy, tốt xấu hơn thua, chê bai người này, chỉ trích người kia. Để chuyển hóa nghiệp nói xấu người khác, tiên phong tất cả chúng ta tập ý không nghĩ xấu người khác, ý đã không nghĩ xấu thì miệng không khi nào nói xấu. Muốn vậy ta phải học hạnh lắng nghe của Bồ tát Quán Thế Âm, luôn lắng nghe tiếng nói của tha nhân, lắng nghe tâm tư nguyện vọng của mọi người để trải lòng bao dung đến thiên hạ. Hay ta học hạnh lễ xá của Bồ tát Thường Bất Khinh, luôn thấp mình khiêm cung lễ xá mọi người và thấy ai cũng là Phật hết. Ngoài việc thực tập những công hạnh của Bồ tát, tất cả chúng ta còn học hạnh tùy hỷ khen Tặng Ngay người khác, hầu hết chúng sinh thích khen hơn thích chê. Khi thấy ai làm một điều xấu gì đó, ta phải quán tha thứ vì họ bị vô minh che lấp, họ đáng thương hơn đang ghét nên ta không nói xấu họ. Khi thấy ai làm một điều tốt, ta nên khen ngợi để khuyến khích họ, ta và người cùng vui tươi với nhau để được sống có hiểu biết và yêu thương.

GIÁ TRỊ CỦA THÀNH THẬT

Thuở xưa có một vị vua sống rất nhân từ và đức độ, giúp dân chúng định cư lạc nghiệp trên niềm tin đoàn kết yêu thương giúp sức lẫn nhau bằng tình người trong đời sống, nhưng lại không có con trai, chỉ có đứa con gái duy nhất. Vua và hoàng hậu mới cùng bàn nhau để kén chọn hoàng tử thừa kế ngôi vị trong tương lai. Để kén chọn được một vị hoàng tử tài đức vẹn toàn, nhà vua cho truyền lệnh khắp toàn bộ quốc gia ai là con trai hãy đến đền vua để chuẩn bị sẵn sàng cuộc thi có 1 không 2 từ trước tới nay. Đặc biệt cuộc thi này khác lạ và có vẻ như yên cầu một nhân cách siêu việt của con người tâm linh hơn. Mỗi chàng trai đều được nhận một gói hạt giống hoa như nhau, rồi đem về ương lên nếu cây hoa nào đẹp nhất ta sẽ chọn làm hoàng tử và được cưới cô công chúa. Thời hạn trong một tháng. Các chàng trai ai nấy cũng đều vui tươi phấn khởi, vì việc kén chọn hoàng tử quá đơn thuần chỉ chịu khó chăm nom một chậu hoa thật đẹp sẽ được một cô công chúa xinh đẹp kiều diễm và giang sơn gấm vóc. Đến kỳ hạn, mỗi chàng trai đều đem đến những chậu hoa thật là xinh đẹp, không hề chê vào chỗ nào được, người đến xem ai cũng trầm trồ khen ngợi những chậu hoa đẹp tuyệt vời, ít thấy từ lâu nay. Vậy mà nhà vua và hoàng hậu vẫn không hài lòng trước vẻ đẹp sặc sở của những chậu hoa. Như còn đang chờ đón một cái gì đó. Các chàng trai giờ đây đang bồn chồn và nao nức, để chờ đón tác dụng ai cũng có vẻ mặt rất là là hân hoan. Bổng có một chú bé ôm một chậu đất không chạy vào, vừa khóc, vừa mếu máo trông rất thảm thương. Vua mới hỏi, vì cớ sao con lại khóc ? Chú bé ngay thật thưa, tháng trước con nhận được gói hạt giống hoa đem về con tìm đất tốt, phân bón không thiếu, chậu đẹp con chăm nom rất là kỷ lưỡng và chu đáu, vậy mà không có một cây hoa nào mọc lên ! hu ! hu ! Vua bấy giờ mới cảm thấy hài lòng vì đã tìm ra vị hoàng tử tương lai, vua dẫn chú bé ra trước mặt mọi người công bố “ đây mới chính là hoàng tử của ta ” làm cho tổng thể những chàng trai đang xuất hiện cảm thấy không dễ chịu trước lời công bố cứng ngắc của nhà vua. Bổng dưng mọi rối loạn buôn chuyện đều ngưng bặt, mọi người đều chờ sự lý giải của nhà vua. Nhà vua công bố chú bé này xứng danh là hoàng tử của ta, vì sao ? Vì chú bé này rất “ thành thật ” ta đang cần một con người thành thật ! Ngừng một lúc rồi nhà vua nói tiếp, hạt giống mà ta trao cho những ngươi đã bị luộc chín không thể nào lên được. Các chàng trai trẻ nghe nhà vua nói như thế mọi người tự nhìn lại nhau, đồng nói lên quả thật tổng thể chúng con đều gian dối. Vì sợ không có chậu hoa đẹp nên chúng con đã mua cây hoa khác thế vào. Cuộc thi đã chấm hết, chú bé được chọn làm hoàng tử. Thành thật có nghĩa là không dối gian. Thành thật là một đóa hoa thơm của đạo đức, là thực chất tốt của bậc hiền thánh. Người thiếu thành thật là người hay dối gạt kẻ khác. Tại sao mọi người hay gian dối ? Khi gian dối như vậy tất cả chúng ta sẽ được gì ! Được lợi trước mắt, nhưng họa hại lâu dài hơn cho mình và người tương lai. Câu chuyện trên đã cho ta một bài học kinh nghiệm đạo lý rất là đơn thuần mà giá trị của nó không hề nghĩ bàn. Ở đời ít ai can đảm và mạnh mẽ dám nhận chịu thực sự và nói lên thực sự. Do đó sống với nhau toàn bằng những hình thức giả dối bên ngoài để được lòng nhau. Sự văn minh của tiện lợi văn minh vật chất làm cho con người càng ngày nghiêng về tận hưởng nhiều hơn. Vì muốn mọi người chung quanh cung kính và ngưỡng mộ mình, nên ít ai ý thức giữ được lòng thành thật. Đó là một thực sự quá đau buồn của thế nhân trong đời sống hiện tại, mặc dầu ai cũng biết rằng thành thật là một đức tính tốt. Từ người thân trong gia đình trong mái ấm gia đình cho đến mọi người trong xã hội, ai cũng muốn người khác thành thật với mình. Nhưng thực tiễn đã cho tất cả chúng ta thấy, phần đông mọi người đều sống giả dối với nhau nhiều hơn. Nên dân gian có câu châm biến mĩa mai : “ Lèo lách lừa lọc lẹ lên lương, Thật thà thành thật thường thua thiệt ”. Nên người sống thành thật rất bị nhiều người ghét bỏ và kẻ xấu hoàn toàn có thể tận dụng hảm hại. Tuy nhiên người có tấm lòng từ bi to lớn và vị tha thì khi nào cũng thành thật. Chúng ta không do đó mà trở nên điêu ngoa xảo trá do những tổn thất nho nhỏ vì quyền hạn mà bỏ đi tấm lòng thành thật của mình. Tiền bạc lợi dưỡng mất đi tất cả chúng ta hoàn toàn có thể làm kiếm lại được. Một khi lòng thành thật mất đi tất cả chúng ta sẽ trở thành một con người không có nhân cách đạo đức tốt. Người có nhân cách đạo đức thì luôn được hưởng những đặc ân tốt đẹp, dù kẻ xấu có muốn hảm hại cũng không làm gì được. Chúng ta hoàn toàn có thể qua mắt được pháp lý, dối gạt mọi người, nhưng không hề dối gạt chính mình và luật nhân quả rất công minh sòng phẳng, khi hội đủ nhân duyên. Ngày nay trong xu thế thời đại tăng trưởng con người càng đông, cho nên vì thế nhu yếu sự sống càng nhiều, những nhà kinh doanh dựa theo lòng tham của con người để quảng cáo sai thực sự về loại sản phẩm của mình nhằm mục đích lừa bịp người mua. Cho nên dân gian có câu : “ mua lầm chớ không bán lầm ”. Một số người tu vì muốn người khác cung kính mình để được nhiều lợi dưỡng tiếng tăm, mình chưa chứng đạo đạt đạo mà dối xưng mình đã đắc đạo. Vì lợi dưỡng cho chính mình mà tất cả chúng ta lạm dụng nói dối, trong nhà Phật gọi là đại vọng ngữ. Ai phạm vào tội này quả báo về sau rất nặng nề, vì đã lạm dụng sự cung kính lợi dưỡng của nhiều người. Chúng ta hoàn toàn có thể lừa dối một người hoặc nhiều người trong một thời hạn nào đó, chứ không hề lừa dối mọi người mãi mãi. Sự thật vẫn là thực sự, một lúc nào đó sức mạnh của chân lý sẽ được trình diện. Vậy, vì sao con người ta hay gian dối, nói dối như vậy có mục tiêu gì ? Phần lớn con người ta nói dối có hai mục tiêu : nói dối để đem lại quyền lợi cho mình, nói dối để vu oan giáng họa hại người. Thông thường người tu nói dối để được sự cung kính và lợi dưỡng, hoặc nói dối để che đậy lỗi lầm của mình. Có năm vị Tỳ kheo vì muốn mọi người cúng dường nhiều nên đã nói dối mình đắc đạo, do đó sau khi chết bị đọa vào ác đạo vô số kiếp để trả quả. Đến khi được làm người thì làm người hèn kém thấp kém. Hoàng hậu Mạc Lợi sau khi đảnh lễ đức Thế tôn và cung kính cúng dường xong, mới ngồi sang một bên hỏi rằng, con nhiều đời do gieo nhân gì mà hiện tại được làm hoàng hậu. Phật mới nói, ở nhiều kiếp lâu xa do hoàng hậu là một Phật tử thuần thành, đã cung kính cúng dường năm vị Tỳ kheo, năm người này đã nói dối mình đắc đạo nhưng lại không tu hành gì hết chỉ thọ hưởng cho qua ngày tháng. Đến khi chết vô số kiếp bị đọa vào ba đường ác để chịu quả khổ đau. Trong đời hiện tại được sinh trở lại làm người nô lệ hạ tiện và trở lại phục dịch cho hoàng hậu. Nghe đến đây, bà tá hỏa mới hỏi đức Phật rằng, vậy năm thầy đó đang làm gì cho con. Đức Phật mới nhã nhặn vấn đáp, bốn người khiêng kiệu, một người quét dọn chà rửa Tolet cho bà. Hoàng hậu sau khi biết được nguyên do vì vậy công bố phóng thích năm người đó. Nhưng năm người này vì duyên nợ năm xưa chưa hết nên đã xin bà liên tục làm việc làm đó vô điều kiện kèm theo. Câu chuyện trên là một dẫn chứng thiết thực để cảnh tỉnh những người tu hành như tất cả chúng ta lúc bấy giờ, tất cả chúng ta là người đang hướng dẫn thực sự của chân lý cuộc sống, lôi kéo và khuyên nhũ mọi người hay nên sống thành thật, tức không dối gạt người khác. Một sự bất tín, vạn sự bất tin. Một lần nói dối đã làm cho mình mất uy tín, thì một vạn lần sau, dù tất cả chúng ta có nói đúng làm đúng, nhưng khó có ai tin. Tuy nhiên có những chuyện ta cần phải nói dối để cứu người tai qua nạn khỏi, nếu nói thực sự sẽ làm hại cho kẻ khác. Ngày nay vì nhu yếu sự sống những dịch dụ quảng cáo thường nói sai thực sự để kích thích lòng tham của trái đất, con người ta vì tham tốt tham rẻ nên bị sụp bẩy những nhà kinh doanh. Tán tận lương tâm hơn, vì lợi dưỡng mà 1 số ít người đã dùng hóa chất ô nhiễm để đưa vào thức ăn thực phẩm cho con người mặc kệ hậu quả bệnh hoạn chết chóc về sau. Nhan nhãn mỗi ngày báo chí truyền thông thường đăng tin ngộ độc thức ăn tập thể, do lòng tham con người quá đáng nên chỉ biết doanh thu trước mắt mà không biết hậu quả về sau. Vậy mỗi người tất cả chúng ta, hãy nên thành thật như chú bé ôm chậu không, mà được làm hoàng tử. Nói thực sự đem lại quyền lợi cho người nghe. Nói thực sự đem đến sự tai hại cho người nghe. Nói dối đem lại quyền lợi cho người nghe. Nói dối đem đến tai hại cho người nghe. ( hoặc hại mình ) Đây là bốn trường hợp nói thật và nói dối, tất cả chúng ta phải xem xét từng nguyên do để không làm tổn hại cho tha nhân. Trường hợp thứ nhất nói thực sự để đem lại quyền lợi cho người nghe, như tất cả chúng ta nói về sự công minh của luật nhân quả và lý duyên sinh, nói cho đủ là nhân duyên quả. Ai gieo nhân gì sẽ gặt quả đó, dù trăm kiếp ngàn đời vẫn không mất, khi hội đủ nhân duyên quả báo hoàn tự hiện. Chỉ có người thao tác đại thiện hoặc đại ác thì quả báo hoàn toàn có thể đổi khác theo khunh hướng khác. Người hay giết hại thì quả báo bị giết hại trở lại, chết yểu hoặc bị bệnh tật truyền miên. Người hay bố thí thì được quả báo giàu sang có nhiều của cải, người hay khiêm hạ thì sẽ được vị thế cao. Người hay siêng năng học hỏi sẽ được mưu trí sáng suốt, người hay vô ngã vị tha sống vì mọi người thì sẽ được đạo đức chói sáng như hương thơm bay ngược chiều gió vậy. Trường hợp thứ hai nói thực sự đem lại tai hại cho người nghe nhiều khi gây ra hậu quả không hề lường. Có một thầy tỳ kheo vì không dám nói thực sự sợ chúng sinh bị quả khổ, nên bị hoài nghi là kẻ cắp chiếc nhẫn kim cương, do đó bị chủ nhà đánh đập một cách tàn tệ. Trên đời này có rất nhiều người khi đã ý thức được quyền lợi của lời nói chân thực, nên dứt khoát không khi nào nói dối và cũng không khi nào nói lên thực sự để hại người hại vật. Đó là hạnh chân thực của những vị Bồ tát phát tâm đi vào đời vì quyền lợi chúng sinh. Vị tỳ kheo vì thương chúng sinh nên không dám nói thực sự, đồng ý bị gia chủ đánh thê thảm thân mình đầy thương tích. Đến khi con ngỗng vô tình bị con trâu điên đạp lên mình chết liền tại chỗ. Lúc này vị tỳ kheo mới nói rằng con ngỗng đã nuốt chiếc nhẫn. Gia đình liền cho người mổ con ngỗng và lấy lại được chiếc nhẫn. Sau đó cả mái ấm gia đình đều quỳ xuống lễ lạy để tạ lỗi sám hối, mong ngàì tha thứ cho. Vị tỳ kheo vì thương chúng sinh sợ chúng bị giết hại, nên không dám nói lên sựthật đành cam chịu oan bị đánh đập. Nếu nói về lý rốt ráo thì vị tỳ kheo tu theo hạnh nhẫn nhục Ba la mật, nên đồng ý chịu đau thương về phần ta, thà mình chịu quyết tử thiệt thòi chớ không để kẻ khác đau khổ. Còn nếu nói về tình người, vị tỳ kheo khi thấy con ngỗng nuốt chiếc nhẫn, chỉ báo với chủ nhà thì mọi việc sẽ êm đẹp, vì phước của loài vật kém hơn con người. Chiếc nhẫn lại là của nhà vua gởi làm dùm, nếu thật sự bị kẻ tà đạo lấy đi thì mái ấm gia đình nọ sẽ chịu họa thê thảm biết chừng nào. Trong cơn khủng hoảng cục bộ lo âu về sự mất mát ấy, hỏi sao mái ấm gia đình nọ không hung tàn vì trong nhà lúc đó chỉ có vị tỳ kheo, nếu ngài không lấy thì ai lấy. May mà vấn đề đã được sáng tỏ, con ngỗng bị trâu dẫm chết, nếu không thì sao ? Chúng ta giả sử nếu con ngỗng không bị chết bất ngờ đột ngột như vậy, thì chuyện gì sẽ xảy ra. Vị tỳ kheo sẽ bị bắt đưa lên vua xét xử, nếu đặt ta vào trường hợp đó sẽ chỉ ngay con ngỗng là thủ phạm, coi như mọi việc sẽ êm xuôi. Đằng này, vị tỳ kheo biết con ngỗng như vậy tại sao lại lặng thinh để gật đầu bị đánh đập, mà không một lời than oán. Đây là công hạnh sau cuối của Bồ tát, nên đã an nhẫn chịu mọi thống khổ thế cho chúng sinh, nếu nói liền con ngỗng sẽ bị giết và ngài sẽ không thành tựu hạnh nhẫn nhục Ba la mật. Câu chuyện trên có vẻ như thấy hoang đường, người đọc khó hoàn toàn có thể gật đầu được vì nó ngoài sự hiểu biết của ta. Bởi chỗ này, chỉ có Bồ tát với Bồ tát mới thông hiểu được. Đa số người trần gian cho đó là không bình thường, con ngỗng nuốt chiếc nhẫn thì cứ nói nuốt chiếc nhẫn có sao đâu. Thôi thì chỗ này mỗi người tự quán chiếu suy tư, sẽ thấy được giá trị thiết thực của nó. Còn có trường hợp nói dối để đem lại quyền lợi cho người nghe và ngược lại nói dối sẽ đem lại tai hại cho người nghe. Như tất cả chúng ta đang thấy một người cầm dao đến để tìm người giết, nếu ta nói thực sự thì việc gì sẽ xảy ra ? Tất nhiên án mạng sẽ xảy ra nhẹ lắm cũng kẻ tù người tội. Cho nên nói đúng thực sự cũng chưa hẳn là tốt, tất cả chúng ta phải biết tùy thời, tùy duyên, nói làm thế nào đem lại quyền lợi cho nhiều người. KHIÊM TỐN ĐỂ TRƯỞNG THÀNH Người nhã nhặn là người có lễ nghĩa, biết kính trên nhường dưới bình đẳng tôn trọng lẫn nhau luôn thấp mình so với mọi người. Tại sao trăm sông đều chảy về biển cả ? Vì biển thấp, sông cao, nên nước những sông phải đổ về biển. Tâm nhã nhặn giống như biển cả bát ngát thấp mình chờ đón, khiến trăm sông cao vót đem nước về biển cả bát ngát. Có một loài hoa không tên lại hay mọc những nơi râm mát, thường ẩn mình trong chỗ không có gió. Thân cây ngoằn ngoèo, đầu hơi chúc xuống, hình như không muốn mọi người biết đến. Nhưng nó lại một loài hoa đẹp hương thơm ngào ngạt, mê hoặc quái gở. Đây là một loại hoa hiếm thấy ở đời, có nét đẹp nhã nhặn giản dị và đơn giản nhưng nở hoa rất nhiều. Các loài hoa khác thường tranh nhau vươn mình ra ánh sáng để khoe vẻ đẹp hương thơm của mình, ngược lại thì nó lại ẩn mình nơi râm mát, lặng lẻ ban tặng cho đời những cánh hoa thơm ngào ngạt. Chúng ta muốn chiêm ngưỡng và thưởng thức mừi hương của hoa, thì phải vào nơi thâm sơn cùng cốc. Con người cũng vậy, muốn làm món quà vô giá để ban tặng cho đời, thì hãy nên nhã nhặn để trưởng thành trong đời sống. Ngược lại với nhã nhặn là kiêu mạn. Vậy kiêu mạn là tự cao hay khinh khi người khác, do có chút danh vọng quyền lực tối cao và thành công xuất sắc trên trường đời, nên tự cao tự phụ khinh khi người khác là hiện tượng kỳ lạ khá thông dụng trong xã hội lúc bấy giờ. Ngày xưa trong pháp hội của Lục Tổ có vị tăng tên Pháp Đạt xuất gia lúc bảy tuổi, thường tụng kinh Pháp Hoa, đến lễ tổ mà đầu không sát đất. Tổ mới quở : “ Lễ mà đầu không sát đất, chi bằng đừng lễ, chắc ông có cái gì cao siêu mầu nhiệm nên mới kiêu mạng như vậy. Pháp Đạt thưa : Tôi tụng kinh Pháp Hoa đã hơn ba ngàn bộ. Vị tăng Pháp Đạt nghe đồn rằng Lục Tổ được truyền trao y bát, tăng ni những nơi đến tham vấn và lễ bái tổ rất đông. Pháp Đạt tuy lễ lạy nhưng không phục tổ, vì nghĩ rằng tổ chưa chắc hơn mình, vì vậy tuy có lễ mà trong lòng không tôn kính, do đó đầu lạy không sát đất. Tổ mới bảo rằng : Dù ông tụng đến muôn vạn bộ kinh, hiểu ý kinh mà chẳng cho là hơn người, ắt cùng ta sánh vai, nay ông chấp trước vì sự nghiệp tụng kinh nhiều mà trọn không biết lỗi, ông hãy lắng tâm để nghe ta nói kệ đây : Lễ để cốt chặt cờ ngã mạn. Tại sao đầu ông không sát đất Có ngã thì tội liền sanh Quên công thì phước bát ngát không cùng. Lễ lạy để tỏ lòng tôn kính và nhã nhặn thấp mình trước người đức hạnh để tất cả chúng ta được học hỏi thêm những điều hay lẽ phải trong đời sống, nhằm mục đích dẹp bỏ tâm cống cao ngã mạn của mình. Pháp Đạt vì còn thấy mình hơn tổ nên lạy đầu không sát đất, bị tổ quở nếu thấy mình hơn người vậy lạy làm chi cho mắc công vô ích. Như tất cả chúng ta đã biết người ngồi nhận lễ là tạo nhân duyên tốt cho người học đạo, dẹp trừ bớt tâm ngã mạn. Người tu mà không nhã nhặn học hỏi, lễ kính người đạo cao đức trọng, thì thử hỏi làm thế nào giải trừ được phiền não và bệnh cống cao ngã mạn.

TUYỆT VỌNG KHI KHÔNG CÒN LỐI THOÁT

Khi con người rơi vào trạng thái khổ đau cùng cực, không còn phương hướng, không còn lối thoát trong đời sống. Người đó tự giết mình để chạy trốn cuộc sống. Nhiều người nhìn đời với con mắt bi quan, cho rằng đời là bể khổ. Cuộc đời vốn vẫn đẹp như những vì sao lấp lánh lung linh. Bản chất cuộc sống không có tốt xấu, tùy theo tâm lý và nhận thức của mỗi người mà cuộc sống trở nên thiên đường niềm hạnh phúc hay âm ti trần gian. Tại sao ta đơn độc, tại sao ta vô vọng ? Ai đưa đẩy ta vào chỗ đó ? Thượng đế ư. Thần linh ư. Vua quan ư. Gia đình ư. Bạn bè ư. Xã hội ư. Chỉ có ta làm cho ta vô vọng, không ai ngoài chính bản thân mình. Người vô vọng là người hết còn kỳ vọng trong hiện tại và tương lai nữa. Trước mắt họ chỉ thấy một khung trời đen tối, họ không có đủ niềm tin và nghị lực, để khai mở con người tâm linh của mình. Nên họ cảm thấy lạc lỏng, bơ vơ giữa dòng đời vô tận. Mặc dầu đang sống chung với người thân trong gia đình, với mái ấm gia đình, với bè bạn, với xã hội, nhưng họ vẫn cảm thấy đơn độc hụt hẫng trước một thực sự quá phũ phàng, trước một thực sự quá đau thương buồn tủi. Bởi vì họ không còn chỗ bám víu, không còn nơi lệ thuộc, họ cảm thấy lạc loài đơn độc, như người đã từng phong phú giờ đây trắng tay sạch sành sanh. Mọi cái mọi thứ trên đời giờ đã hết, một thực sự không hề chối cãi được, trong khi mọi cái đều đổi khác quá nhanh như vậy, ta cảm thấy chới với bơ vơ như không còn chỗ đứng, nên cam đành chịu khổ đau, trong vô vọng. Thời Phật còn tại thế, có một thiếu nữ con một mái ấm gia đình giàu sang bậc nhất thời ấy, gia tài trị giá hơn bốn trăm triệu tiền vàng. Năm mười sáu tuổi cô ta có nét đẹp của dáng ngọc mày ngà, có thân hình quyến rũ, làm tâm hồn của những chàng công tử con nhà sang chảnh chết mê chết mệt. Thế rồi cha mẹ cô cũng hứa gã cho một chàng công tử môn đăng hộ đối. Chỉ còn hơn một tuần nữa thì ngày cưới sẽ được tổ chức triển khai trang trọng. Nhưng trớ trêu thay, cô ta phải lòng chàng trai ở đợ cho nhà mình và đã trót lỡ trao thân cho người ấy. Chàng và nàng bí mật trong lặng lẽ, sắp xếp mọi kế hoạch để chuẩn bị sẵn sàng chuyến đi không hẹn ngày về nơi phương trời xa xôi, theo tiếng gọi của tâm hồn. Nơi đất lạ quê người, chàng tìm hiểu và khám phá rừng hoang trồng trọt bán củi nuôi thân, nàng ở nhà chăm sóc việc làm nội trợ. Từ lâu nay nàng chưa từng động đến móng tay, mọi việc đều có người ở phục dịch lo ngại hết cả. Giờ thì phải sống một đời bần hàn cơ cực, trong rừng sâu núi thẳm, trong thương tiếc ngậm ngùi. Bụng làm thì dạ chịu biết trách móc vào đâu được, âu cũng là duyên nghiệp năm xưa. Khi có thai sắp đến ngày sinh nở, nàng thưa với chồng muốn về nhà cha mẹ ruột để có người chăm nom trợ giúp. Nhưng anh chồng quá sợ, vì mình là người giai cấp thấp hèn nô lệ phục dịch, sẽ bị trừng trị theo lao lý nên không cho vợ về. Một hôm, chồng đi đốn củi trong rừng nàng nhất quyết trở về nhà cha mẹ ruột. Chồng làm về hay được nên đã đuổi theo kịp và nàng đã cho sinh ra một bé trai kháo khỉnh. Đứa con đầu lòng chào đời trong niềm vui vô hạn của hai người, họ cảm thấy niềm hạnh phúc tràn ngập. Rồi thời hạn qua mau, đứa con đầu nay được ba tuổi thì nàng lại có thai. Cũng như lần trước, nàng cũng tìm đường về cha mẹ nhưng chồng cũng đuổi theo bắt kịp. Như có linh tính rằng chuyện không may sẽ xãy đến, nàng đang stress vì cơn đau sắp sinh con, bổng mây đen ùn ùn kéo đến làm tối sẳm cả một khung trời. Cơn mưa như tức giận trút đổ xuống ào ạt, tiếng sấm sét không ngừng gào thét. Anh chồng nôn nả lên hấp tấp vội vàng chặt vài nhánh cây để che đỡ cho nàng có chỗ khai hoa nở nhị. Nhưng xấu số thay, chàng bị một con rắn rết cắn chết liền tại chỗ. Ngay lúc chồng bị chết, thì đứa con thứ hai cũng kịp chào đời trong cơn mưa tầm tã. Một đứa vừa lên ba, một đứa mới chào đời, chúng không chịu nỗi cảnh mưa gió bão bùng nên đã khóc thét lên trong màn đêm đen tối. Người mẹ ấy giờ không còn cách nào khác, chỉ biết nằm úp xuống ôm hai con vào lòng để hứng chịu cơn mưa oan nghiệt. Nhưng trời còn thương cho kẻ xấu số, tuy hiện tại đã mất đi người chồng yêu quý. Mọi giông tố đã đi qua, nàng gắng gượng trong bước đi nghiêng ngã, một tay bồng con một tay dắt con đi, nhắm hướng về nhà cha mẹ ruột của mình. Nàng phải lê từng bước khổ sở nhọc nhằn thất tha thất thểu, rồi đến được bờ sông. Cơn mưa đêm qua đã làm cho nước sông tràn ngập, không hề đi qua thông thường được. Vã lại lúc này nàng quá yếu, không hề ôm hai đứa con lội cùng một lúc. Nên đành để lại đứa con lớn bên bờ này và ôm đứa nhỏ lội qua. Sau khi ráng sức qua tới bờ kia, nàng cẩn trọng lấy nhánh cây đặt đứa bé nằm lên trên, rồi sẵn sàng chuẩn bị bơi trở lại rước đứa con lớn. Nhưng chẳng may cho nàng, trông khi đang bơi qua hơn giữa dòng thì nghe tiếng tru của một con chó sói đang nhào tới để gặm đứa bé đi. Trong cơn tá hỏa, nàng giơ tay la lên để cản ngăn con sói nhưng không còn kịp nữa. Bên này đứa con lớn tưởng mẹ kêu mình, nên nhảy ùm xuống sông bị dòng nước cuốn trôi đi mất. Chồng chết, hai đứa con cũng đi theo. Giờ thì bao nhiêu kỳ vọng tham vọng trong niềm hạnh phúc mái ấm gia đình đã tan tành theo mây khói, nàng chỉ còn hướng về cha mẹ mái ấm gia đình người thân trong gia đình để mong được chút yêu thương và tha thứ. Nhưng thực sự càng phũ phàng hơn, khổ đau này chưa dứt, khổ đau khác đã chồng lên ngay nơi số phận của nàng. Nơi nàng sinh ra và lớn lên, khói bụi vẫn còn u ám và đen tối nghi ngút cháy. Nàng hỏi ra mới biết cha mẹ và người thân trong gia đình, bị nhà sập đè chết hết. Nàng giờ đây không còn bình tỉnh nữa, trông phút chốc hóa ra điên cuồng và trên người không còn mảnh vải che thân. Nàng vừa đi, vừa khóc, vừa cười, vừa hát nghêu ngao : Chồng ta đã chết giữa đường Hai con cũng vậy đi chầu theo sau. Cha mẹ mái ấm gia đình người thân trong gia đình Cũng đã ra đi không hẹn ngày về. Hồi tưởng về quá khứ, đáng lẽ ra, nàng sẽ hưởng trọn cuộc sống cao sang quyền quý và cao sang được sống niềm hạnh phúc bên mái ấm mái ấm gia đình với giòng tộc cao tôn quý mà người xưa đã áp đặt. Chỉ một phút lỡ làng đi theo tiếng gọi của tâm hồn, mà cuộc sống nàng phải trả một giá quá đắt, chẳng lẽ thượng đế đã trừng phạt nàng chăng. Xã hội rất lâu rồi theo truyền thống cuội nguồn tập cấp chủ tớ, đã phân biệt rành rẻ có pháp luật hẳn hòi. Ai ở giai cấp nô lệ phục dịch, thì suốt đời làm tôi tớ, không được quyền đụng chạm đến giai cấp tôn quý, huống hồ là lấy người giai cấp trên. Chính thế cho nên tạo ra sự bất công oan gia trong hôn nhân gia đình tình yêu lứa đôi, con người ta không còn yêu nhau bằng tình thương chân thực nữa, mà có sự lựa chọn áp đặt của người trên nhờ sự mai mối, theo phương pháp môn đăng hộ đối. Đã để lại biết bao chuyện đau thương trong tình yêu nam nữ, không lẽ đấng tối cao nở nhẫn tâm hung tàn đến thế ư ? Trong cơn vô vọng não nề, nàng ta đã mất hết tính người, nên đã khoe thân thể cho mọi người nhìn thấy mà không còn biết mình là ai ? Trời đất như quay cuồng, mọi thứ đều điên cuồng theo, nhưng trong cơn vô vọng của con người xác thịt khó ai hoàn toàn có thể vượt qua nỗi bế tắc của cuộc sống. Dường như có một thực sự nhiệm mầu nếu tất cả chúng ta biết khai thác con người tâm linh, thì mọi gút mắc sẽ được tháo tung tổng thể. Khi con người bị bế tắc trong cơn khủng hoảng cục bộ của vô vọng, làm tâm tư nguyện vọng trong sáng bị lưu mờ đi, nên ta nhìn mọi thứ bằng con mắt chán chường, bi quan cảm thấy đời sống này không còn giá trị và ý nghĩa nữa, nên nhắm mắt buông xuôi mặc cho số phận đã an bài. Nếu không có chút định tĩnh ta hoàn toàn có thể hóa ra điên cuồng, hoặc tệ hơn ta hoàn toàn có thể tự kết liễu đời mình một cách oan uổng. Nhưng nếu nhìn cho thật kỹ, ta sẽ thấy đất trời đang rộng mở, đang bảo bọc che chở cho ta. Chung quanh ta còn biết bao người thân thương, đang dang rộng vòng tay để ôm ấp sự yêu quý trìu mến, bằng sự hiểu biết và tha thứ cảm thông. Chỉ vì tâm ta bị vướng kẹt trong khoanh vùng phạm vi nhỏ hẹp, mà ta đành lòng hủy hoại trong đơn độc vô vọng. Người con gái ấy, trong thoáng chốc mất hết tổng thể, chồng con cha mẹ người thân trong gia đình. Bổng hóa ra điên cuồng long dong thất thểu, trong tâm trạng mê mờ. Thông thường mọi sự thất bại về danh vọng, tài lộc hay một lý tưởng nào đó, nó chỉ là một phần trong đời sống của ta. Đằng này, người phụ nữ đó sự nghiệp tình yêu mái ấm gia đình người thân trong gia đình cùng một lúc hóa ra người thiên cổ, cô ta chỉ điên cuồng thẫn thờ. Nếu giả sử đặt mình trong thực trạng ấy, liệu ta có còn đủ sức chịu đựng hay là đành đồng ý chọn lấy cái chết trong cơn vô vọng. Cũng may cho người con gái ấy, trong cơn điên cuồng vô vọng vô vàng đó, nàng đã được gặp Phật với tâm từ tỏa sáng đang trải rộng lòng thương xót, đã làm cho nàng ta từ từ tỉnh lại. Bất giác nhìn lại toàn thân mình không có mảnh vải che thân, nàng ngượng ngùng xấu hổ mới nằm úp trên mặt đất. Phật nhờ người đưa cho nàng chiếc y, mặc xong nàng đến quỳ dưới chân Phật với tâm thành kính cao độ. Kính bạch Phật đà, xin cho con làm đệ tử ngài, xin cho con được quy y ngài và lệ thuộc ngài. Con giờ đây không còn gì nữa, tổng thể những người thân thương nhất của đời con đều đã ra đi hết. Phật biết được tâm trạng của nàng, nên dùng những lời từ ái khuyên nàng chớ có nên đau buồn phiền muộn nữa. Một khi ai đã gặp Như lai thì có chỗ an trú, có chỗ lệ thuộc, có chỗ che chở vững chãi. Chúng sinh sống trên trần gian này trải qua biết bao thăng trầm, trong dòng luân hồi vô tận, phải khóc vì mất con, mất người thân yêu, nước mắt tiếc thương rơi nhiều hơn nước bốn biển có trong hiện tại. Như lai đã nói về sự khổ đau mất mát của con người, không hề tính đếm cho hết được. Những người mình yêu thương thân thiện, giờ đã vĩnh biệt ra đi hỏi ai không luyến tiếc nhớ nhung nuốt lệ thương đau trong đơn độc buồn tủi. Những điều mong ước tham vọng luôn không được hòa giải suôn sẻ, cuôc sống cứ như đi ngược lại những gì ta mong mỏi. Hỏi sao ai chẳng tuôn dòng lệ rơi. Rồi đến khi sắp từ giả cõi đời cha mẹ người thân trong gia đình con cháu, bè bạn, không ai hoàn toàn có thể che chở bảo phủ cho ta suốt cả cuộc sống. Người trí cần phải có nhận thức sáng suốt, để sẵn sàng chuẩn bị hành trang làm tư lương cho con đường mình sẽ đi tới, nơi đó không xuất hiện khổ đau và xấu số. Sau khi được Phật khai thị, tâm lý nàng khởi đầu khai mở và từ đó nàng xin Phật được xuất gia tu học. Nhờ mỗi ngày quán chiếu sự vô thường biến hóa của kiếp người, không phải ai cũng có diễm phúc sống đến tuổi già, để cùng mái ấm gia đình chung vui niềm hạnh phúc. Do siêng năng ship hàng đại chúng và tinh cần tu tập lúc nào cũng niềm nở sung sướng với mọi người, nên nàng được những bạn đồng tu gọi là Ni vui tươi. Cho đến một hôm, nhân ngày múc nước rữa chân nước chảy ra đất rồi từ từ thấm xuống hết và cứ như thế dù nhiều hay ít nước vẫn thấm xuống hết. Nàng nhận ra cái chết không từ bỏ một ai, từ khi mới sinh cho đến tuổi già. Kẻ chết khi còn nhỏ, hoặc lúc trưởng thành cho đến trung niên rồi già chết. Thần chết luôn sẳn sàng rước đi bất kể khi nào, ngay trong giờ phút đó nàng đã chứng quả A la hán. Phật biết được nên nói kệ khen ngợi : Dù sống lâu ở đời Không biết đạo giải thoát Tốt hơn sống một ngày Không si mê lầm lạc. Chúng ta sống cứ mãi mê chạy theo bám víu công danh sự nghiệp sự nghiệp, tài lộc vật chất tiện lợi mà quên đi phần niềm tin, tức con người tâm linh nên dễ dẫn đến quẫn trí và vô vọng. Không có gì đau khổ cùng cực bằng tâm u ám và sầm uất đi trong đêm hôm ba mươi. Còn có sự sống là còn có kỳ vọng, nhưng kỳ vọng của tất cả chúng ta không phải là mộng mơ, không phải vu vơ huyền hoặc, nếu tất cả chúng ta kỳ vọng mà không có đích đến rõ ràng thì nguy khốn. Như trường hợp của kẻ xấu, chỉ muốn làm thế nào tìm cách chiếm đoạt của người khác mà nhẫn tâm cướp của giết người, kỳ vọng kiểu đó chỉ gây thêm tội lỗi và khổ đau cho trái đất. Người con gái ấy, nếu không có duyên gặp Phật để ngài rưới nước cam lộ từ bi, liệu nàng có đủ năng lực để làm lại cuộc sống hay không ? Sau khi quán chiếu thực tại đời sống con người, nàng nhận ra rằng mọi thứ mọi cái trên đời này dù có thương mến bảo bọc che chở đến đâu, nhưng cũng không thể nào giữ lại được khi duyên phần đã hết. Vợ chồng, con cháu, mẹ cha, người thân trong gia đình, bè bạn, khi nào cũng dang tay nghênh đón ta trong từng hơi thở. Nhưng nếu, ta không chịu đảm nhiệm hơi thở của người thân trong gia đình, hay là con người tâm linh để rồi tự mình rơi vào hố sâu vô vọng và đành buông xuôi tổng thể. Thật ra đâu có ai làm cho ta đến nỗi phải chịu đau thương như thế này, chính ta làm cho ta đau khổ, làm gì có ai đó tự thao túng cuộc sống của ta. Nhiều người nghĩ rằng chết là hết, cho nên vì thế tự kết liễu đời mình, đó là giải pháp bảo đảm an toàn nhất. Họ không đủ sức chịu đựng để gánh lấy nỗi đau đó đang đè nặng trên vai mình. Nếu ta biết trở lại con người tâm linh để gầy dựng nội lực can đảm và mạnh mẽ và nhìn thấu tận tim gan của yếu tố, thì sự thất bại trong hiện tại sẽ là hành trang cho sự thành công xuất sắc tương lai. Khi ta đã tiếp đón được con người tâm linh thì mọi thứ so với ta chỉ là mộng ảo phù du, do đó ta nhìn đời với một màu sáng trong thuần khiết. Thật ra khi ta cạnh tranh đối đầu với thất bại, ta bình tỉnh, ta sáng suốt, ta tự tìm ra lối đi chớ không nên trốn chạy cuộc sống. Bởi vì trong đó nghĩa vụ và trách nhiệm của ta là chính, ta không hề đổ lỗi cho ai, ta không hề buộc mọi người phải chăm sóc đến ta, mà chính ta phải có nghĩa vụ và trách nhiệm lớn lao trong ấy. Ta hoàn toàn có thể gật đầu chịu khổ một mình, chứ không nên bắt kẻ khác khổ cùng ta, ta không có quyền làm cho người khác khổ, ta có quyền giận dỗi mình, nhưng không có quyền trách giận kẻ khác. Có một ý niệm rất là sai lầm đáng tiếc, họ cho rằng cõi này là cõi tạm. Ông vua rất lâu rồi sau khi chết bắt giết người thân trong gia đình cùng vàng bạc gia tài phải được chôn theo, để về sống bên kia quốc tế vĩnh hằng buộc người khác phải chết khổ theo mình, thực sự quá tàn độc. Chưa về được quốc tế bên kia, mà hiện tại không biết bao người phải khổ lụy theo, liệu ta hoàn toàn có thể yên vui nơi quốc tế lạ lẫm đó, hay là trong lòng ta mang theo nhiều oán hận thù hằn. Ai làm người chắc không ít gì đó cũng từng nếm trải chút đắng cay trong cuộc sống, tất cả chúng ta không nên bi quan chán nản mà phải tự mình vươn lên nhìn thấy được thực sự của nó, để dũng mãnh vượt qua. Tuy rằng có té đau đôi chút, nhưng không đến nỗi làm ta phải chịu gục ngã, ta hoàn toàn có thể vấp ngã từ đất và ta cũng từ đất đứng lên, phải không những bạn ? BÍ QUYẾT LÀM NGƯỜI TỐT Người sống có đạo đức là người thường đem lại niềm an vui chan hòa tình yêu thương đến với tổng thể mọi người không phân biệt người thân trong gia đình hay quân địch. Nên đạo đức là hoa thơm trái ngọt là món ăn ý thức không hề thiếu trong đời sống con người. Vì vậy người Phật tử phải là người có nhân cách tốt, muốn thế tất cả chúng ta cần phải rèn luyện và gìn giữ năm điều đạo đức. Người hay giết hại có đạo đức không ? Dạ không. Người hay trộm cướp lường gạt có đạo đức không ? Thưa không. Người hay tà dâm lấy vợ người có đạo đức không ? Dạ không. Người hay nói dối hại người có đạo đức không ? Thưa không. Người hay uống rượu say sưa hoặc dùng những chất ô nhiễm như xì ke ma túy có đạo đức không ? Dạ không. Vậy người con Phật : Hãy nói không, với những điều xấu ác. Hãy nói có, với những điều tốt đẹp. Hãy giữ tâm, không khởi niệm phiền não. Hãy vì quyền lợi toàn bộ chúng sinh. Nghe lời Phật dạy tu trì, Hạnh lành gieo mãi đến khi quả thành. Vì sao tất cả chúng ta cần phải làm người tốt ? Làm người tốt để tất cả chúng ta có thời cơ trợ giúp mái ấm gia đình sống an vui niềm hạnh phúc và lao vào Giao hàng xã hội, đem tình thương đến với mọi người, chuẩn bị sẵn sàng chia vui sớt khổ, để làm vơi bớt nỗi đau xấu số. Đó là vật liệu sống thiết yếu giàu lòng nhân ái, để hình thành một nhân cách phẩm chất đạo đức nơi mỗi con người. Một người sống có đạo đức là người không khi nào dám làm những việc xấu ác, vì họ biết rõ ràng nhân xấu ác sẽ đem đến quả khổ đau cho nhiều người. Vậy đạo đức là gì ? Đạo đức là những gì tốt đẹp trong mỗi con người, từ những ý nghĩ lời nói hành vi của họ làm cho mọi người chung quanh cảm mến, ưa thích và hoàn toàn có thể đem an vui lợi lạc ngay trong hiện tại. Một con người có nhân cách đạo đức tốt, phải phát xuất tự nội tâm trong sáng thanh tịnh, như vậy đạo đức là cái tốt ở bên trong, được biểu lộ hài hòa bởi hành vi tiếp xúc đối xử bình đẳng với mọi người không phân biệt thân hay thù. Người hay vị tha để trợ giúp mọi người tùy theo năng lực, có khi giúp một lời nói để họ vượt qua cơn sợ hãi, một ly nước để giúp người qua cơn khát, hoặc nhiều hơn nữa giúp một số tiền lớn để cứu người qua cơn hoạn nạn. Vậy người sống có đạo đức là người biết đem tình thương san sẻ đến cho nhiều người, biết kính trên nhường dưới sống vui tươi bình đẳng với mọi những tầng lớp trong xã hội. Đạo đức là hoa thơm trái ngọt luôn bay ngược chiều gió, là món ăn ý thức không hề thiếu trong đời sống hiện tại. Con người muốn có nhân cách đạo đức tốt cần phải rèn luyện từ tuổi ấu thơ và hãy nên nói không với những điều xấu ác và hãy nên nói có với những điều tốt đẹp. Người sống có nhân cách đạo đức tốt là người liên tục biết chia vui sớt khổ, sống chân thực rộng lượng biết kính trên nhường dưới, biết bao dung và tha thứ, biết yêu dấu và trợ giúp, biết quyết tử và chịu đựng nhận phần thiệt về mình. Nhân cách đạo đức là hoa thơm trái ngọt, là món ăn ý thức không hề thiếu trong đời sống trái đất. Bạch Cư Dị là một ông quan và là nhà thơ nỗi tiếng thời Đường ở Nước Trung Hoa. Đến tuổi trung niên ông phát tâm tu học Phật pháp. Nghe đồn rằng có một thiền sư chuyên ngồi trên chảng ba của một gốc cây cổ thụ đã ngộ đạo, nên mọi người thường gọi là thiền sư Ô Sào ( ổ quạ ). Tiếng lành vang xa, Bạch Cư Dị muốn tìm đến ngài để cầu thưa hỏi Phật pháp, mong nhận ra lẽ thật để tu hành. Vừa đến nơi đã thấy thiền sư ngồi trên cây, Bạch Cư Dị liền nói rằng chỗ ở của thiền sư rất là nguy hại. Thiền sư bình tỉnh nói rằng, chỗ ở của ông mới thật là nguy khốn. Ông Bạch cư Dị nói, chỗ con làm thế nào nguy khốn bằng chỗ thầy được. Thiền sư nói, ta tuy ngồi trên cao thấy có vẻ như nguy khốn nhưng là chỗ bảo đảm an toàn, để tu tập chuyển hóa những tham sân phiền não có tính cách hại người hại vật, nên không nguy hại mà còn hoàn toàn có thể quyền lợi cho nhiều người trong hiện tại và tương lai. Chính chỗ ông đang thao tác mới thật là nguy hại, bởi ông làm quan có quyền hành thế lực trong tay, nếu không phải là người liêm chính chí công vô tư, thì sẽ làm tổn hại cho nhiều người, do tại lòng tham con người như giếng sâu không đáy không cùng tận, không biết bao nhiêu mới gọi là đủ. Sau khi nghe lời lý giải của thiền sư, ông mới hỏi thế nào là đại ý Phật pháp ? Thiền sư vấn đáp : Không làm những việc ác Hay làm những việc lành Giữ tâm không phiền não Đó là lời Phật dạy. Bởi vì ông quan này đã từng tham cứu nhiều ngữ lục, nên nghĩ rằng thiền sư phải dùng thiền ngữ vấn đáp mới đúng. Ông ta tự hào mình đã thông đạt tuyệt kỹ nhà thiền, nên khinh khỉnh nói rằng : “ Câu này con nít tám tuổi vấn đáp cũng được ” hòa thượng dạy con nghe tầm thường quá. Thiền sư liền bồi tiếp cho một câu, “ nhưng ông già tám mươi tuổi làm cũng chưa xong ”. Ngay nơi câu nói này, Bạch cư Dị nhận ra yếu chỉ Phật pháp, sau đó phát tâm dựng một nhà trúc ở dưới gốc cây để thiền sư có chỗ nghỉ ngơi, thuận tiện trong việc tu tập và giáo hóa chúng sinh. Lời Phật dạy ngàn kinh muôn luận, nhưng sau cuối chỉ tóm gọn trong bốn bài kệ trên, chẳng qua quả đât có nhiều phiền não trần lao thì Phật phải đưa ra nhiều vị thuốc. Mục đích của đạo đức giáo dục nhân cách sống không gì khác hơn là giúp cho con người nhận ra thân phận của mình, để làm thế nào dựng lập đời sống mái ấm gia đình tương thích với sự quản lý và vận hành của ngoài hành tinh. Nghĩa là mọi người hãy luôn có ý thức trong việc chuyển hóa những tâm niệm xấu ác đang lỡ phát sinh, vì sự mê lầm của chính mình. Và tất cả chúng ta hoàn toàn có thể tìm cách ngăn ngừa những tư tưởng xấu hoàn toàn có thể phát sinh, bằng sự quán chiếu liên tục của tuệ giác từ bi. Không có con đường nào tốt đẹp hơn là con đường trở về nội tâm của chính mình, tâm chính là cội nguồn của niềm hạnh phúc và khổ đau. Ta không cần phải tìm kiếm những gì ở nơi xa xôi, mà ngay nơi con người tất cả chúng ta có đủ năng lượng để mình phụ thuộc. Trong ta có rất đầy đủ tổng thể những bình yên và niềm hạnh phúc vĩnh viễn, nếu ta quyết tâm lệ thuộc chính mình. Ít ai nhận ra điều đó. Ta cứ mãi long dong làm khách phong trần mãi, chính vì thế khi thao tác gì ta mang theo cái tôi ích kỷ và như thế sẽ làm cho quả đât khổ đau. Con người thời nay tiếp cận nền văn minh vật chất tận hưởng không thiếu mọi nhu yếu thiết yếu, nhưng cũng là kẻ chịu khổ đau nhiều nhất vì sự ích kỷ của chính mình. Làm quan tức có phước báo nhiều đời, nhưng nếu sống không vì quyền lợi tha nhân thì sẽ làm tổn hại cho nhiều người, vì vậy khi có quyền cao chức trọng nếu người đó không có đức hạnh thì vô tình hại nước, hại dân, bởi do thói quen chấp ngã và chiếm hữu. Vì vậy thiền sư nói, chỗ của ông mới thật sự nguy khốn, nếu ông sống không có đức hạnh. Không làm những việc ác, mà hay làm những việc lành tuy nghe đơn thuần, nhưng chỉ có người đức hạnh hay những vị Bồ tát mới kham nỗi, còn tất cả chúng ta hạng phàm phu tục tử hành cả đời chưa chắc xong. Nội một cái những tâm niệm xấu ác tất cả chúng ta chưa chắc đã chuyển hóa hết được, huống hồ là hay làm những điều tốt đẹp, nên thiền sư nói ông già 80 tuổi làm cũng chưa xong. Đó là một thực sự, khi có quyền cao chức trọng tất cả chúng ta dễ dính mắc vào công danh sự nghiệp sự nghiệp, nhất là đàn ông càng lớn tuổi càng bám vào quyền lực tối cao nhiều hơn, nên rất hiếm người sống vì quyền lợi tha nhân. Do đó muốn làm người tốt và có nhân cách đạo đức, phải là người Phật tử thuần thành giữ năm giới và tu thập thiện, khả dĩ mới giúp trái đất sống bình an và niềm hạnh phúc thật sự.

THAY LỜI KẾT

Sau một thời hạn tu học tại Thiền Viện Thường Chiếu có người hỏi tôi : Việc làm hằng ngày của thầy thế nào ? Tôi chỉ mĩm cười nói : Sáng nấu cơm, vui cùng đại chúng. Trưa đến vườn lan, nhìn cá bơi. Chiều về, viết sách vui đây đó. Tối lại, quay về việc chính mình. Đêm đến, duổi thẳng hai chân ngủ. Đó là việc làm hằng ngày của tôi, chỉ đơn thuần như thế ! Cuộc sống của tôi giờ đây là vậy đó, mỗi ngày đều hân hoan vui tươi nấu cơm để cúng dường đại chúng. Ngày nào không được nấu cơm Giao hàng cúng dường đại chúng toàn vẹn là ngày đó, tôi cảm thấy như đang thiếu thốn một cái gì. Con người là một chúng sinh hạng sang hơn hẳn những loài khác nhờ biết suy tư, quán chiếu, tìm tòi. Thật ra có sống để thao tác, học và tu theo lời Phật dạy, tất cả chúng ta mới thấy Ngài là một con người có tấm lòng từ bi bát ngát to lớn và vô ngã vị tha. Ngài sống vì mọi người, vì quyền lợi hầu hết, vì quyền lợi toàn bộ chúng sinh, mà không vì quyền lợi cho riêng mình. Phật dạy cho tất cả chúng ta thấy một chân lý sáng ngời ngay nơi thân mỗi người, mà chẳng phải tìm cầu đâu xa, không phải trông chờ sự ban ơn cứu rỗi của một đấng nào, mà chính mình là thượng đế tối cao của chính mình. Mình làm lành làm tốt thì hưởng được nhiều phước báu, mình làm ác làm xấu thì chịu nhiều hệ lụy khổ đau. Một điều kỳ diệu không hề ngờ, từ con người cho đến muôn loài muôn vật trong bầu thiên hà bát ngát này, đều phải sống nương nhờ lẫn nhau mới bảo tồn tính mạng con người. Chúng ta không làm ruộng mà vẫn có cơm ăn, tất cả chúng ta không nuôi tầm dệt vải mà vẫn có quần áo để mặc và cứ như thếmọi cái mọi thứ đều xen kẽ phụ thuộc chằng chịt lẫn nhau, mà cùng nhau tăng trưởng và sống sót theo lý duyên sinh. Nếu trái đất số đông hướng theo chiều tốt đẹp thì mọi người sẽ được an vui niềm hạnh phúc và ngược lại sẽ chịu nhiều đau khổ. Không có cái gì do một nhân mà hình thành, vì vậy con người sống với nhau cần phải có tình yêu quý chân thực bằng sự hiểu biết chân chánh, vì tình người, tình nhân loại mà cùng nhau chia vui sớt khổ. Chúng ta không hề an nhiên vui tươi để an hưởng niềm hạnh phúc một mình, mà trong khi đó có nhiều người khác đang gặp phải xấu số khổ đau. Sự sai biệt của trần gian là do nghiệp báo của mọi người đã gieo tạo không đồng, nên có sự chênh lệch về mọi phương diện, nhưng tổng thể đều nương vào nhau mà duy trì sự sống. Người có vị thế quyền lực tối cao cao trong xã hội là nhờ nhiều đời biết giúp ích cho quả đât, nên mới có phước báo chỉ huy một quốc gia, không phải bổng dưng và vô cớ mà có được, hoặc do một đấng tối cao nào có quyền mà định đoạt sắp xếp. Cho đến kẻ bần hàn trong xã hội cũng có sự góp phần tích cực, để kết thành một nhân duyên tốt đẹp lệ thuộc vào nhau. Chính vì nguyên tắc duyên khởi trùng trùng điệp điệp mà tất cả chúng ta cần phải có nghĩa vụ và trách nhiệm và bổn phận, trên ý thức đoàn kết trợ giúp lẫn nhau tùy theo năng lực, tùy theo điều kiện kèm theo. Ngày xưa, có một vị Tăng đã chứng quả A la hán nhưng vẫn phát tâm chụm lò nấu cơm ship hàng đại chúng. Có người vướng mắc hỏi thầy, vì sao ngài phải thao tác nặng nhọc ấy. Thầy nói, ta đã năm trăm kiếp vì thấy biết sai lầm đáng tiếc tạo nghiệp xấu ác nên đã bị đọa vào những loài súc sinh, chỉ có hai kiếp là được no đủ. Còn tất cả chúng ta giờ đây thọ dụng của đàn na tín thí quá nhiều, nợ này biết chừng nào mới trả xong. Nhìn gương hạnh của cổ nhân, mỗi người hãy tự kiểm lại chính mình mà tự hổ thẹn để nỗ lực làm thế nào xứng danh là người Phật tử chân chánh. Tôi giờ đây đủ nhân duyên được xuất gia làm Tăng, nên cũng nỗ lực bắt chước làm theo việc làm của Ngài. Cho nên sáng nấu cơm vui cùng đại chúng, trưa đến vườn lan nhìn cá bơi. Lúc cần thao tác thì cứ thao tác tận tụy rất là để vuông tròn nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Đến khi việc hết thì, “ được việc thảnh thơi cứ thảnh thơi ”. Chim bay trên trời, cá lội dưới nước, mọi việc đều như vậy có gì là sai khác đâu. Tổ đình Thường Chiếu là thiên đường của niềm hạnh phúc, nơi đây đã dung nạp trên một ngàn Tăng ni nếu ai có dịp đến thăm quan và chiêm ngưỡng và thưởng thức, thì trong thời điểm tạm thời bao nhiêu phiền muộn khổ đau, sẽ đều bị cuốn trôi theo chiều gió. Chúng ta có đôi mắt sáng để thấy rõ muôn sự muôn vật, luôn tạo cho nhau có sức sống để trở thành con người tâm linh. Mà con người tâm linh là con người biết góp phần lao vào và Giao hàng, đem an vui niềm hạnh phúc đến cho nhiều người và sẳn sàng sẻ chia nỗi khổ niềm đau để làm vơi bớt nỗi đau xấu số. Tôi cùng mọi người nỗ lực học hỏi và bắt chước gương hạnh của Bồ tát Quán Thế Âm, hãy cùng nhau lắng nghe tiếng kêu cứu khổ của con người, hãy cùng nhau liên kết tình yêu thương. Việc làm của Bồ tát là việc làm hùng vĩ khó thấy hiếm có trên đời, tất cả chúng ta có nhân duyên tốt mới diễm phúc được gặp ngài và cùng đi theo con đường có hiểu biết và yêu thương, lao vào và ship hàng, của Bồ tát Quán Thế Âm. Tôi có nhân duyên lớn với ngài từ khi mới mở mắt chào đời, cơn bệnh ngặt nghèo tưởng chừng đã cướp đi sinh mạng của tôi trong lúc cận kề với cái chết. Mẹ tôi nằm chiêm bao, thấy Bồ tát Quán Thế Âm hiện về bảo rằng, muốn giúp đứa bé này sống còn, để sau này hoàn toàn có thể làm quyền lợi cho chúng sinh, thì hãy mau đến núi Bà đen sẽ có vị thầy cứu chữa. Nhờ vậy, tôi được sống còn và lớn lên, sống sót đến giờ đây. Và một lần nữa tôi được Bồ tát Quan Âm tương hỗ để đổi khác cuộc sống xấu ác của mình, đó chính là người mẹ của tôi. Nhân duyên lớn tôi được xuất gia ở Thường Chiếu và từ đó tôi được thay da đổi thịt, nhờ sự hết lòng chỉ dạy của thầy lành bạn tốt. Đối với tôi, ơn mẹ chưa đền đáp, lại thêm, ơn sâu của thầy tổ, mẹ đã cho tôi sự sống, thầy đã cho tôi sự hiểu biết và yêu thương. Tôi giờ đây, Càng nỗ lực thêm hơn nữa, để được sống yêu thương và hiểu biết. Việc chung đã làm xong, giờ liên tục phát huy thêm vai trò cùng chia vui sớt khổ bằng sự thưởng thức của chính mình, nên chiều đến viết sách vui đây đó, để có dịp san sẻ cùng vớt tổng thể mọi người. Muốn vậy thì, phải tìm hiểu thêm tìm hiểu và khám phá lời Phật dạy qua sự quán xét suy tư soi sáng lại chính mình, rồi từ đó tùy theo nhân duyên mà kết tình bạn lữ gần xa, để được sát cánh cùng mọi người trên niềm tin đoàn kết yêu quý trợ giúp lẫn nhau. Niềm tin và lý tưởng sống rất quan trọng so với con người, nếu ta không biết mà khuynh hướng sai lầm đáng tiếc, thì làm cho mình và người khổ đau. Nhưng, trần gian này biết bao là chủ thuyết học thuyết tôn giáo, ai cũng cho mình là đúng và tốt đẹp. Chính vì muốn bảo vệ chủ thuyết của mình mà con người đành lòng giết hại lẫn nhau. Một hôm, Phật đến một làng nọ thì người dân ở đây mới thưa hỏi rằng, kính bạch Đức thế tôn có nhiều Sa môn đến đây tuyên truyền hoạt động lôi kéo chúng con theo đạo của họ, ai cũng bảo rằng chỉ huy của họ là tốt, vậy làm thế nào chúng con biết đạo đó là đúng, là tốt. Đức Phật không vấn đáp mà còn hỏi lại những người dân như sau : Này những thiện nam tín nữ tham lam sát sinh hại người, hại vật có tốt không ? Si mê nóng giận làm khổ đau thiên hạ có tốt không ? Tất cả mọi người đều vấn đáp không. Này những thiện nam tín nữ khi nghe một điều gì, những vị phải biết quán sát suy tư và thể nghiệm, chớ nên vội tin một điều gì và cho đến khi quí vị thấy lời dạy này tốt đẹp, đạo đức hay giúp mọi người hướng thiện, chói sáng được những bậc hiền trí khen ngợi. Nếu sống và thực hành thực tế những lời dạy ấy sẽ đưa đến an vui niềm hạnh phúc về lâu về dài, thì quí vị hãy đặt hết niềm tin vào giáo pháp đó và cố gắng nỗ lực bắt chước thực hành thực tế theo. Đức Phật san sẻ tiếp, này những thiện nam tín nữ nếu ai khuyên nhũ tất cả chúng ta, không giết hại chúng sinh, không trộm cướp lường gạt của người khác, không quan hệ tình cảm bất chánh ngoài vợ chồng chính thức, không nói láo hại người, không uống rượu say sưa. Như lai công bố và xác quyết rằng, nếu ai giữ được những điều vừa kể trên, thì người ấy sẽ sống niềm hạnh phúc và an nhàn lâu bền hơn. Quả thật tất cả chúng ta quá diễm phúc nên mới gặp được Như lai thế tôn, ngài không bắt buộc mọi người tuân theo một cách giáo điều như những nhà truyền đạo khác. Đó là điểm đặc biệt quan trọng của người tu theo đạo Phật, ngài chỉ hướng dẫn cho tất cả chúng ta thấy rõ đây là con đường dẫn đến an vui niềm hạnh phúc, đây là con đường dẫn đến sa đọa khổ đau. Và ngài đã khuyên nhủ tất cả chúng ta trước khi tin theo hãy nên quán chiếu thâm thúy, thể nghiệm được sự quyền lợi thật sự cho mình, hoàn toàn có thể giúp sức cho tha nhân được an nhàn ngay trong giờ phút hiện tại. Đó mới chính là niềm tin chân chánh, quí vị nên học hỏi và bắt chước noi theo. Tin như vậy mới là niềm tin không thối chuyển, chính bới tất cả chúng ta đã biết rõ được cội nguồn của niềm hạnh phúc và khổ đau. Cho nên tối đến thích làm tăng vô sự, việc làm trong ngày đã làm xong mọi cái đều được sắp xếp đi theo dòng thời hạn vô tận, không còn gì đáng phải bận tâm nữa. Ai có duyên lành sẽ nhìn thấy chỗ này, rất ư là vi tế. Chúng ta cứ tưởng mọi cái mọi thứ đều dừng lắng hết, nhưng không phải vậy ! Dòng nước cứ trôi mãi, chỉ chậm hay mau mà thôi. Cho đến lúc tất cả chúng ta cảm thấy hình như dòng nước đang dừng hẳn, không có tín hiệu trôi đi, nhưng cũng không hẳn là như vậy. Từ đằng xa của một thác nước đang tuôn chảy, tất cả chúng ta chỉ nhìn thấy một vệt trắng không lay động. Chúng ta hoàn toàn có thể lầm tưởng như vậy là xong, nhưng không đâu những bạn, vì vô tâm còn cách một lớp rào. Nếu ai tới đây tự mãn coi như là xong, thì suốt đời sống trong hang quỷ, chẳng quyền lợi gì cho ai. Tôi cũng muốn làm Tăng vô sự lắm, nhưng tập khí nhiều đời cứ che chướng mãi nên có đôi lúc cũng muốn phát khùng lên vậy. Thôi thì làm Tăng vô sự không được, thì đành cam chịu làm Tăng nhiều việc, cũng tạm có chút cơm cháo sống qua ngày tháng. Một chút duyên lành có được ngày ngày hôm nay, xin nguyện hồi hướng đến với tổng thể muôn loài, mong cùng nhau liên kết tình yêu thương để tất cả chúng ta được sống có tình người, tình nhân loại trong đời sống. Phong Trần Trúc Giác

 

){) {

Source: https://wincat88.com
Category: BLOG

Đánh giá post
spot_img

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ

spot_img

ĐƯỢC XEM NHIỀU